Geografik xaritalar. Xarita andazalari (proyeksiyalari) haqida tushuncha
Globus Yerning kichraytirilgan modeli bo‘lib, materik va okeanlarning shaklini deyarli aniq saqlaydi, lekin unda mayda tafsilotlarni ko‘rsatib bo‘lmaydi. Xaritada esa Yerning qavariq yuzasi tekislikka o‘tkaziladi, shuning uchun ayrim joylar cho‘zilib, ayrimlari qisqarib ketadi va xatoliklar paydo bo‘ladi. Bu xatolarni kamaytirish uchun xarita andazalari (proyeksiyalari), ya’ni qavariq yuzani tekislikka tushirishning matematik usullari qo‘llanadi. Teng burchakli andazada burchaklar joydagidek saqlanadi, shuning uchun yo‘nalishni aniqlash qulay, ammo maydon va masofalar buziladi. Teng maydonli andazada maydonlar to‘g‘ri chiqadi, lekin shakl va burchaklar buziladi; ixtiyoriy andazalarda ikkala xato ham bor, ammo kichik. Yordamchi sirtga qarab andazalar silindrsimon, konussimon va azimutli bo‘ladi; O‘rta Osiyo va O‘zbekiston xaritalari konussimon andazada tuzilgan.
«Apelsin tajribasi» (ota-ona yoki o‘qituvchi ko‘magida): apelsin po‘stini qo‘l bilan archib, bo‘laklarini stolga yoyib ko‘ring va nima uchun bo‘shliqlar qolishini muhokama qiling.