ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Farg‘ona tabiiy geografik okrugi

Darslar 48–49 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
48

Farg‘ona tabiiy geografik okrugi

Darslik: 114–117-betlar
MaqsadFarg‘ona okrugining o‘rni, yer yuzasi va foydali qazilmalarini bilish.
Yangi so‘zlar
Farg‘ona botig‘i · Fergana depressionkonussimon yoyilma · alluvial fanbarxan · barchan (crescent dune)lyoss · loess
Tushuntirish

Farg‘ona okrugi Farg‘ona vodiysida joylashgan va atrofi tog‘lar bilan o‘ralgan: shimoli-g‘arbda Mo‘g‘ultog‘ va Qurama, shimolda Chatqol, sharqda Farg‘ona tizmasi, janubda Oloy va Turkiston tizmalari. Xaritada vodiy bodomga o‘xshaydi; g‘arbdan sharqqa taxminan 370 km cho‘zilgan, kengligi o‘rtacha 190 km, g‘arbda eng tor joyi «Xo‘jand darvozasi» (taxminan 9 km) deb ataladi. Vodiyning tekis qismi Farg‘ona botig‘i, uni adir va tog‘lar o‘rab turadi. Botiq tektonik cho‘kma bo‘lib, uni oldin dengiz qoplagan, keyin daryolar keltirgan qum, gil va lyossimon jinslar bosgan. Tog‘lar paleozoyda gersin burmalanishida ko‘tarilgan. Yer yuzasi markaz va g‘arb tomon pasayadi: Farg‘ona shahri 578 m, Andijon 496 m, Namangan 449 m, Qo‘qon 405 m balandlikda. Markaziy qismida Yozyovon va Qoraqalpoq cho‘llari bor (qum do‘ngliklari, ko‘chma barxanlar); hozir ularning ko‘pi tekislanib ekinzorga aylantirilgan. Tog‘oldida daryolar yotqizgan konussimon yoyilmalar (eng kattasini So‘x hosil qilgan) qadimdan dehqonchilikka o‘zlashtirilgan. Neft, gaz, oltingugurt, tog‘ mumi, o‘tga chidamli gil va gips konlari bor.

NorinQoradaryoSirdaryoFarg‘onaAndijonNamanganQo‘qonXo‘jand
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tubi g‘arbga qarab sekin pasayib boradigan vodiyda dehqonlar ariqni shunday qazadiki, suv nasossiz, yuqori uchidan quyi uchiga o‘zi oqadi. Bola yerning qiyaligi suv qayoqqa oqishini belgilashini tushunadi.

Kim ishlatadi

Sug‘orish muhandislari ariq tubining qiyaligini hisobga oladi, xaritachilar balandliklarni chizadi, haydovchilar yo‘lning ko‘tarilishi va pasayishini bilib oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitob, patnis yoki taxtani biroz egib, ustiga bir tomchi suv yoki kichik sharcha qo‘ying. U qayoqqa oqishini va nima uchun ekanini yozing.

Namunalar
0200400600578496449405Farg‘onaAndijonNamanganQo‘qonDengiz sathidan balandligi, m
Qo‘qon Farg‘ona shahridan g‘arbda joylashgan va uning balandligi pastroq (405 m va 578 m), chunki vodiy g‘arbga qarab pasayadi.
So‘x daryosi tog‘dan keltirgan shag‘al va qum konus shaklida yoyilib, tog‘oldida ekin maydonlarini hosil qilgan.
Sinfda faoliyat

«Bodom vodiy»: bodom shaklini chizib, atrofiga 6 tog‘ tizmasini va ichiga 4 shaharni joylashtiring, balandliklarini yozing.

Mashq
1
Farg‘ona vodiysi xaritada qanday shaklda?
2
Vodiy atrofini qaysi tog‘lar o‘rab turadi?
3
Farg‘ona shahri 578 m, Andijon 496 m balandlikda. Farq necha metr?
4
Nima uchun vodiyning markaziy cho‘llari ekinzorga aylantirilmoqda?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaptarlar kamayganmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →