ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Surxondaryo tabiiy geografik okrugi

Darslar 56–57 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
56

Surxondaryo tabiiy geografik okrugi

Darslik: 140–142-betlar
MaqsadSurxondaryo okrugining o‘rni, tog‘lari, vodiysi va foydali qazilmalarini bilish.
Yangi so‘zlar
Hisor tizmasi · Hisar rangeHazrat Sulton cho‘qqisi · Hazrat Sultan peakSurxon-Sherobod vodiysi · Surkhan-Sherabad valleyXo‘jaikon tuz koni · Khojaikon salt deposit
Tushuntirish

Surxondaryo okrugi O‘zbekistonning eng janubida, Surxon-Sherobod vodiysi va uni o‘rab turgan tog‘larda joylashgan. Okrug sharq va shimoli-sharqda Tojikistonga tutashadi (chegara Bobotog‘ va Hisor tog‘lari bo‘ylab), shimoli-g‘arbdagi Chaqchar va Boysun tog‘lari uni Qashqadaryodan ajratadi; Turkmaniston bilan chegara g‘arbda Ko‘hitang tizmasining suvayirg‘ichidan, Afg‘oniston bilan chegara janubda Amudaryo o‘zanidan o‘tadi. Shimoldan Hisor tizmasi o‘rab turadi, balandligi 4500–4600 m ga yetadi va O‘zbekistonning eng baland cho‘qqisi Hazrat Sulton (4643 m) shu yerda. Uning janubi-g‘arbidagi tarmoqlar: Chaqchar (Xuroson cho‘qqisi 3749 m), Boysun, Surxontog‘ (3882 m), Ko‘hitang; sharqda yemirilgan Bobotog‘ (Zarkosa 2289 m). Vodiy uzunligi taxminan 170 km bo‘lib, shimoli-sharqdan janubi-g‘arbga yo‘nalgan; shakli uchburchakni eslatadi — shimoli-sharqiy uchida eni 15–20 km, janubi-g‘arbda esa 110–115 km gacha kengayadi. Tog‘lar gersin burmalanishida ko‘tarilgan. Okrugda neft va gaz (Lalmikor, Ko‘kaydi, Xovdog‘), Sharg‘un toshko‘miri, Sariosiyoda polimetall va aluminiy rudasi, gips, ohak, shuningdek O‘zbekistondagi eng katta Xo‘jaikon tuz koni bor. Janubda Jayronxona kabi mineral suvlar topilgan.

0100020003000400050004643388237492289Hazrati SultonSurxontog‘XurosonZarkosaBalandlik, m
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola maktabga boradigan avtobus yer ostidan qazib olingan neft yoki gazdan olingan yoqilg‘ida yuradi. Neft va gaz konlari bir necha tabiiy rayonda, jumladan janubdagi Surxondaryoda ham bor.

Kim ishlatadi

Geologlar va burg‘ulovchilar neft va gaz qidiradi, transport xodimlari yoqilg‘i yetkazilishini rejalashtiradi, muhandislar zaxiradan tejab foydalanishni o‘ylaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yashash joyingiz uchun to‘rt qatorli ma’lumot varaqchasi yozing: joylashuvi, qo‘shnilari, yer yuzasi, iqlimi.

Namunalar
Hazrat Sulton cho‘qqisi Hisor tizmasida: shu sababli eng baland nuqta Surxondaryoda, eng past joylar esa Orol bo‘yida.
AmudaryoTermizO‘zbekistonTojikistonAfg‘onistonTurkmaniston
Termiz Amudaryo bo‘yida, Afg‘oniston chegarasida joylashgan; shuning uchun daryo bu yerda davlat chegarasi vazifasini bajaradi.
Sinfda faoliyat

«Eng baland nuqta»: O‘zbekistonning 5 ta baland cho‘qqisini (Hazrat Sulton 4643, Piskomda Beshtor 4299, Ugomda Sayram 4236, Surxontog‘ 3882, Chaqchar 3749) ustunli diagrammada ko‘rsating.

Mashq
1
Surxondaryo okrugi qaysi davlatlar bilan chegaradosh?
2
O‘zbekistonning eng baland cho‘qqisi qaysi va qayerda?
3
Hazrat Sulton 4643 m, Surxontog‘ 3882 m. Farq necha metr?
4
Nima uchun Surxondaryo vodiysi uchburchakka o‘xshaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIpak yo‘li vaqt chizig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →