O‘rta Osiyo tog‘larining iqlimi
Tog‘larda iqlim tekisliklardagidan farq qiladi: balandlik ortgan sari havo harorati taxminan har 1000 m ga 6°C pasayadi, havo bosimi pasayadi, havo tiniqlashadi, quyosh nurlanishi kuchayadi, namlik va yog‘in esa ma’lum balandlikkacha ko‘payadi. G‘arbdan va janubdan keladigan nam havo oqimlari tog‘ yonbag‘rida yuqoriga ko‘tarilib soviydi, shu sababli tog‘larning g‘arbiy va janubi-g‘arbiy yonbag‘irlariga ko‘proq yog‘in yog‘adi. Baland tog‘larda qish uzoq, yoz qisqa bo‘ladi, qor ko‘p yog‘ib uzoq saqlanadi, eng baland joylarda esa doimiy qor va muzliklar yotadi. Tog‘ vodiylarida tog‘-vodiy shamoli esadi: kunduzi u vodiy bo‘ylab pastdan yuqoriga issiq havo olib chiqadi, kechasi esa yuqoridan pastga salqin havo tushiradi. Shu sababli tog‘ vodiylarida yoz kechalari ham salqin bo‘ladi, ammo tog‘lar ham tekisliklarga xos asosiy iqlimiy xususiyatlarni saqlab qoladi.
«Haroratni hisoblash»: o‘qituvchi xaritadan 3 ta tog‘ cho‘qqisi va vodiyni tanlaydi; guruhlar vodiydagi haroratdan foydalanib, cho‘qqilardagi haroratni (har 1000 m ga 6°C) taxmin qiladi.