ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

O‘zbekistonning geografik o‘rni va yer yuzasi

Darslar 35–36 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
35

O‘zbekistonning geografik o‘rni, chegaralari va maydoni

Darslik: 78–79-betlar
MaqsadO‘zbekistonning geografik o‘rni, chegaralari, maydoni va ma’muriy-hududiy bo‘linishini bilish.
Yangi so‘zlar
chekka nuqtalar · extreme pointschegaradosh davlatlar · neighbouring statesviloyat · region (province)Qoraqalpog‘iston Respublikasi · Republic of Karakalpakstan
Tushuntirish

Respublikamiz hududining asosiy qismi O‘rta Osiyoning markazida — ikki katta daryo, Amudaryo va Sirdaryo orasida yotadi. Eng shimoliy nuqtasi Ustyurtda (45°36′ shimoliy kenglik), eng janubiy nuqtasi Termiz yaqinida (37°11′ sh.k.), eng g‘arbiy nuqtasi Ustyurtda (56° sharqiy uzunlik), eng sharqiy nuqtasi Farg‘ona vodiysida (73°10′ sh.u.). Shimoldan janubga uzunligi taxminan 925 km, g‘arbdan sharqqa taxminan 1400 km. Maydoni taxminan 448,9 ming km² bo‘lib, O‘rta Osiyoda Qozog‘iston va Turkmanistondan keyin uchinchi o‘rinda turadi. O‘zbekiston shimol va shimoli-g‘arbda Qozog‘iston, sharqda Qirg‘iziston, janubi-sharqda Tojikiston, janubi-g‘arbda Turkmaniston, janubda Afg‘oniston bilan chegaradosh. Mamlakat Janubiy Yevropadagi Ispaniya, Italiya, Gretsiya bilan bir kenglikda yotsa-da, okeandan uzoqligi va janubdagi tog‘lar sababli iqlimi kontinental. 12 viloyat, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Toshkent shahridan iborat; 1991-yil 31-avgustda mustaqillik e’lon qilingan (1-sentyabr — Mustaqillik kuni). Hozir aholisi 37 million kishidan ortiq.

45°36′ sh.k.37°11′ sh.k.56° sh.u.73°10′ sh.u.O‘zbekistonQozog‘istonTurkmanistonEronXitoyAfg‘onistonQirg‘izistonTojikistonPokistonHindiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Pochta xodimi xatga manzil yozayotgan bolaga viloyat, tuman va ko‘cha nomi aniq yozilishi kerakligini tushuntiradi. Bola o‘z viloyati va qo‘shni viloyatlarni bilgani uchun manzilni tezda to‘g‘ri yozadi.

Kim ishlatadi

Pochta va kuryer xodimlari manzil bo‘yicha ishlaydi, mahalliy hokimiyat xodimlari hudud bo‘yicha rejalashtiradi, haydovchilar viloyatlar orqali yo‘l tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xaritaga qaramay, o‘zingiz tanlagan ikki viloyat orasidagi yo‘lda qaysi viloyatlardan o‘tishni taxmin qiling, keyin xaritadan tekshiring.

Namunalar
0100200300400500448,9200O‘zbekistonQirg‘izistonMaydon, ming km²
Uzbekistan maydoni 448,9 ming km² bo‘lsa, Qirg‘iziston (taxminan 200 ming km²) maydonidan taxminan 2,2 marta katta.
NukusUrganchBuxoroNavoiySamarqandJizzaxGulistonToshkentQarshiTermizNamanganFarg‘onaAndijon
Viloyatlar markazlari: Andijon, Buxoro, Farg‘ona, Jizzax, Urganch (Xorazm), Namangan, Navoiy, Qarshi (Qashqadaryo), Samarqand, Termiz (Surxondaryo), Guliston (Sirdaryo), Nurafshon (Toshkent viloyati); Nukus — Qoraqalpog‘iston poytaxti, Toshkent — mamlakat poytaxti.
Sinfda faoliyat

«Viloyatlar mozaikasi»: O‘zbekiston konturini 14 qismga bo‘lib, har bir bo‘lakda hudud va markaz nomini yozing; keyin xaritani qayta yig‘ing.

Mashq
1
O‘zbekiston qaysi davlatlar bilan chegaradosh?
2
O‘zbekiston ma’muriy-hududiy jihatdan nimalardan iborat?
3
12 viloyat, Qoraqalpog‘iston va Toshkent shahri — jami nechta ma’muriy birlik?
4
Nima uchun O‘zbekiston Ispaniya bilan bir kenglikda bo‘lsa-da, iqlimi boshqacha?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘l tarozisi uchun prujinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →