☰ Mundarija · Geografiya

O‘zbekistonning geografik o‘rni va yer yuzasi

Darslar 35–36 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
35

O‘zbekistonning geografik o‘rni, chegaralari va maydoni

Darslik: 78–79-betlar
MaqsadO‘zbekistonning geografik o‘rni, chegaralari, maydoni va ma’muriy-hududiy bo‘linishini bilish.
Yangi so‘zlar
chekka nuqtalar · extreme pointschegaradosh davlatlar · neighbouring statesviloyat · region (province)Qoraqalpog‘iston Respublikasi · Republic of Karakalpakstan
Tushuntirish

Respublikamiz hududining asosiy qismi O‘rta Osiyoning markazida — ikki katta daryo, Amudaryo va Sirdaryo orasida yotadi. Eng shimoliy nuqtasi Ustyurtda (45°36′ shimoliy kenglik), eng janubiy nuqtasi Termiz yaqinida (37°11′ sh.k.), eng g‘arbiy nuqtasi Ustyurtda (56° sharqiy uzunlik), eng sharqiy nuqtasi Farg‘ona vodiysida (73°10′ sh.u.). Shimoldan janubga uzunligi taxminan 925 km, g‘arbdan sharqqa taxminan 1400 km. Maydoni taxminan 448,9 ming km² bo‘lib, O‘rta Osiyoda Qozog‘iston va Turkmanistondan keyin uchinchi o‘rinda turadi. O‘zbekiston shimol va shimoli-g‘arbda Qozog‘iston, sharqda Qirg‘iziston, janubi-sharqda Tojikiston, janubi-g‘arbda Turkmaniston, janubda Afg‘oniston bilan chegaradosh. Mamlakat Janubiy Yevropadagi Ispaniya, Italiya, Gretsiya bilan bir kenglikda yotsa-da, okeandan uzoqligi va janubdagi tog‘lar sababli iqlimi kontinental. 12 viloyat, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Toshkent shahridan iborat; 1991-yil 31-avgustda mustaqillik e’lon qilingan (1-sentyabr — Mustaqillik kuni). Hozir aholisi 37 million kishidan ortiq.

Namunalar
Uzbekistan maydoni 448,9 ming km² bo‘lsa, Qirg‘iziston (taxminan 200 ming km²) maydonidan taxminan 2,2 marta katta.
Viloyatlar markazlari: Andijon, Buxoro, Farg‘ona, Jizzax, Urganch (Xorazm), Namangan, Navoiy, Qarshi (Qashqadaryo), Samarqand, Termiz (Surxondaryo), Guliston (Sirdaryo), Nurafshon (Toshkent viloyati); Nukus — Qoraqalpog‘iston poytaxti, Toshkent — mamlakat poytaxti.
Sinfda faoliyat

«Viloyatlar mozaikasi»: O‘zbekiston konturini 14 qismga bo‘lib, har bir bo‘lakda hudud va markaz nomini yozing; keyin xaritani qayta yig‘ing.

Mashq
1
O‘zbekiston qaysi davlatlar bilan chegaradosh?
2
O‘zbekiston ma’muriy-hududiy jihatdan nimalardan iborat?
3
12 viloyat, Qoraqalpog‘iston va Toshkent shahri — jami nechta ma’muriy birlik?
4
Nima uchun O‘zbekiston Ispaniya bilan bir kenglikda bo‘lsa-da, iqlimi boshqacha?