Ko‘llari va suv omborlari
O‘rta Osiyoda ko‘llar kam; eng yiriklari Orol, Issiqko‘l, Balxash va Qorako‘l bo‘lib, tektonik kelib chiqishga ega. Issiqko‘l (Qirg‘iziston) juda chuqur, maydoni taxminan 6200 km², suvi sho‘rtang bo‘lgani uchun qishda ham muzlamaydi. Balxash ko‘lining g‘arbiy qismi chuchuk, sharqiy qismi sho‘r. Tog‘larda ko‘plab kichik ko‘llar daryo o‘zanining to‘silishidan hosil bo‘lgan; Sarichelak shular jumlasidandir. Orol dengizi 1960-yilgacha dunyodagi eng katta ko‘llardan biri (maydoni taxminan 68 000 km²) edi, biroq Amudaryo va Sirdaryo suvining ko‘p qismi sug‘orishga olinishi sababli unga quyiladigan suv keskin kamaydi. Natijada dengiz asosan quridi: janubiy qismining sharqiy havzasi 2010-yillarda butunlay qurib, o‘rnida Orolqum cho‘li vujudga keldi; Qozog‘istondagi Kichik Orol esa 2005-yildagi Ko‘karal to‘g‘oni sharofati bilan qisman tiklandi. Quruqqolgan tubidagi tuz va chang shamolda tarqalib, aholi salomatligi va dehqonchilikka zarar yetkazadi; hozir u yerlarda saksovul kabi o‘simliklar ekilmoqda. Sug‘orish, GES va suv rejimini tartibga solish uchun daryolarda Qayroqqum, Chordara, To‘xtag‘ul, Chorvoq, Tuyamo‘yin kabi suv omborlari qurilgan.
Bola bog‘dagi hovuzga yo‘lakdan qarab, u o‘z-o‘zidan paydo bo‘lganmi yoki odamlar yasaganmi, deb o‘ylaydi. Suv omborlari daryoni to‘sib qurilishini bilgani uchun to‘g‘on yoki ishlov berilgan qirg‘oq belgilarini qidiradi.
Suv muhandislari omborlarni loyihalaydi, ekologlar ko‘l va suv omborlarini kuzatadi, geograflar ko‘llarning kelib chiqishini aniqlaydi.
Xaritadan yoki darslikdan bitta ko‘l va bitta suv omborini toping va qaysi biri tabiiy ekanini yozing.
«Orol xaritasi»: yozuvsiz xaritaga Orol dengizining 1960-yildagi va hozirgi chegarasini ikki rangda chizing (atlas yoki yangi xarita bo‘yicha), Kichik Orol va Ko‘karal to‘g‘onini belgilang.