ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Tabiiy okruglar va Chirchiq-Ohangaron

Darslar 45–47 · 3 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
47

Iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simliklari va hayvonot dunyosi (Chirchiq-Ohangaron)

Darslik: 112–113-betlar
MaqsadChirchiq-Ohangaron okrugining iqlimi, suvlari, tuprog‘i, o‘simlik va hayvonlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
balandlik mintaqalanishi · altitude zonationo‘ng irmoq · right tributarymadaniy bo‘z tuproq · cultivated grey soilbiosfera qo‘riqxonasi · biosphere reserve
Tushuntirish

Okrug iqlimi bir xil emas. Tekislik qismida yoz issiq va quruq (iyulning o‘rtachasi taxminan +27°C, eng issiq harorat +44°C gacha), yanvarning o‘rtachasi –1…–2°C, tog‘li qismda yoz salqinroq (iyulda taxminan +17…+24°C), qish sovuqroq. Yog‘in tekislikning janubi-g‘arbida 250–300 mm, shimoli-sharq tomon ortib, G‘arbiy Tyanshanning nam havoga qaragan yonbag‘rida 2000 mm gacha yetadi; asosiy qismi bahor va qishda yog‘adi. Eng katta daryo — Chirchiq: u Chatqol va Piskom daryolarining qo‘shilishidan hosil bo‘ladi, suvining taxminan 55 foizi Chatqolga, 36 foizi Piskomga to‘g‘ri keladi. Kichik ko‘llardan Shovulko‘l va Katta Arashon ma’lum. Tekislikda bo‘z tuproq ekin ekish natijasida madaniy bo‘z tuproqqa aylangan; balandlashgan sari bo‘z, so‘ng tog‘-o‘rmon va tog‘-o‘tloq tuproqlari keladi. Tekislikda lola kabi efemerlar, 1200–2500 m da yong‘oq, do‘lana, zirk, archa, zarang, 2500 m dan yuqorida alp o‘tloqlari o‘sadi. Tog‘larda ayiq, qor barsi, kiyik, to‘ng‘iz, kaklik, burgut yashaydi. Chatqol biosfera qo‘riqxonasi va Ugom-Chatqol milliy tabiat bog‘i tabiatni muhofaza qiladi.

Ko‘rsatkichTekislikTog‘lar
Iyul o‘rtachasi≈ +27 °C+17…+24 °C
Yanvar o‘rtachasi–1…–2 °Csovuqroq
Yog‘in, mm250–3002000 gacha
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Futbol mashg‘uloti uchun yozning issiq kunlarida tekislikda tushda havo juda issiq bo‘ladi. Bola iqlimni bilgani uchun mashg‘ulotni erta tongga yoki kechqurunga qoldirishni taklif qiladi.

Kim ishlatadi

Murabbiylar mashg‘ulot vaqtini ob-havoga moslaydi, dehqonlar ishni salqin soatlarda bajaradi, quruvchilar jadvalni iqlimga qarab tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikkita qisqa ro‘yxat yozing: biri shaharda issiq iyul kuni uchun, ikkinchisi salqinroq tog‘ oldida bir kun uchun. Qaysi narsa eng ko‘p farq qilishini ayting.

Namunalar
Chorvoqda yozda havo Toshkentdagidan salqin, chunki balandlik oshgani sari harorat pasayadi.
Tog‘ yonbag‘rida bahorda qor tez erisa, Chirchiq irmoqlarida suv ko‘tarilib, sel xavfi paydo bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Tog‘ ko‘tarilishi»: devor tasvirida pastdan yuqoriga 4 qavat chizing (bo‘z tuproq, o‘rmon, alp o‘tloq, qor) va har bir qavatga o‘simlik hamda hayvon yozing. Tog‘ga faqat kattalar bilan chiqing, tashqarida zaharli o‘simlik yoki qo‘ziqorinni yemang.

Mashq
1
Chirchiq daryosi qaysi daryolarning qo‘shilishidan hosil bo‘ladi?
2
Okrugda yog‘in miqdori qaysi tomonga ortadi?
3
Chirchiq suvining 55 foizi Chatqolga, 36 foizi Piskomga to‘g‘ri kelsa, qolgan irmoqlarga necha foiz?
4
Nima uchun tog‘da tuproq va o‘simlik pastdan yuqoriga o‘zgaradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi dala kuni uchun joyHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →