ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi7-sinf · 24-hafta

Bahorgi dala kuni uchun joy

🎯 Missiya: Bahorgi dala kuni uchun A, B yoki C joydan qaysi birini tanlaymiz?

Dushanba

Sinf rahbariBahor boshlandi. Klub 17-aprel, shanba kuni tog‘ oldiga dala kuniga chiqadi. Uch joy bor: A, B va C. Qaysi birini olishni juma kuni hal qilamiz.
ZarinaOna tilidan: chunki, negaki, ya’ni, agar, garchi — ergashtiruvchi bog‘lovchilar. Ular ergash gapni bosh gapga bog‘laydi, oldidan vergul qo‘yiladi. «Chunki» sababni boshlaydi, «shuning uchun» esa natijani.
AnvarYa’ni — aniqlov bog‘lovchisi: «Dala kuni, ya’ni shanba, hamma yig‘iladi». Misol: «Agar yomg‘ir yog‘sa, kuzatuvni qoldiramiz».
MalikaEnglish: “I have taken photos for two years.” “I have been in the club since September.” “How long have you done it?” “I love hiking.” — “So do I.” “I don’t like the cold.” — “Neither do I.” Hiking is done with an adult.
Ona tiliIngliz tili

Qulf 1: Bahorgi dala kuni

Topshiriq: «Chunki» qaysi qismni boshlaydi?

Seshanba

Sinf rahbariSeshanba. Informatika: Internet — minglab kompyuter tarmog‘ini birlashtirgan umumiy tarmoq. U ARPANET dan chiqqan: 1969-yil 29-oktabrda birinchi aloqa o‘rnatilgan. Axborot TCP/IP bilan paketlarga bo‘lib uzatiladi.
AnvarWWW — Internetning xizmatlaridan biri, veb-sahifalar tizimi. Uni 1989-yilda CERN xodimi taklif qilgan, 1990-yilda birinchi brauzer ishlagan. 1989 − 1969 = 20 yil.
ZarinaURL — resurs manzili: https://www.misol.uz/darslar/sahifa.html. https — protokol, www.misol.uz — server (domen) nomi, /darslar/sahifa.html — sahifaga yo‘l. Qulf belgisi xavfsiz https ni bildiradi. Provayder Internet beradi; ZiyoNET — ta’lim tarmog‘i.
MalikaYo‘l kartasida: A — 60 km, B — 50 km, C — 110 km. Kun 8:00 dan 18:00 gacha, 10 soat; joyda kamida 5 soat bo‘lish kerak. Avtobus o‘rtacha 40 km/soat.
Informatika

Qulf 2: Internet va xarita

Topshiriq: URL dagi www.misol.uz nimani bildiradi?

🔑 Kalit: Yo‘lga ko‘pi bilan 5 soat, ya’ni bir tomonga 2,5 soat: 40 km/soat da 100 km gacha. Joyda 5 soatdan kam qolmasin.

AnvarFizika. Gorizontal otilgan jism yerga tushmasa, Yer atrofida aylanadi. Yer yaqinida buning uchun birinchi kosmik tezlik kerak: υ₁ ≈ 7,9 km/s. 300 km balandlikda biroz kam, taxminan 7,7 km/s.
Malika7,7 km/s da yo‘ldosh bir minutda 7,7 · 60 = 462 km uchadi. U havo qarshiligidan qochish uchun bir necha yuz km balandlikda uchadi. Birinchi sun’iy yo‘ldosh 1957-yil 4-oktabrda, birinchi odam kosmosga 1961-yil 12-aprelda uchgan.
ZarinaIshqalanish: asboblar qutisini itarsak, tegib turgan sirtlar orasida ishqalanish kuchi paydo bo‘ladi. Tinchlikdagi ishqalanish qo‘yilgan kuchga teng va unga qarama-qarshi. Quti 20 N da qimirlamaydi; maksimal qiymat 35 N, 40 N da sirpanadi.
JasurMaksimal tinchlikdagi ishqalanish odatda sirpanish ishqalanishidan biroz katta. Avtobusda qutini sirpanmasligi uchun g‘adir-budur to‘shamaga qo‘yamiz.
Fizika

Qulf 3: Yo‘ldosh va ishqalanish

Topshiriq: Quti 20 N bilan itarilganda qimirlamadi. Ishqalanish kuchi qancha?

Sinf rahbariGeografiya. Chirchiq–Ohangaron okrugi Sirdaryo bilan G‘arbiy Tyanshan oralig‘ida. Cho‘qqilari: Beshtor 4299 m, Sayram 4236 m, Katta Chimyon 3309 m; Qamchiq dovoni 2267 m. Chotqol qo‘riqxonasi va milliy bog‘ning ichiga kirmaymiz.
AnvarIqlim bir xil emas: iyulda tekislikda o‘rtacha +27 °C, tog‘da +17…+24 °C. Yog‘in tekislikning janubi-g‘arbida 250–300 mm, shimoli-sharqda 2000 mm gacha.
ZarinaO‘simlik balandlik bilan o‘zgaradi: tekislikda lola kabi efemerlar, 1200–2500 m da yong‘oq, do‘lana, zirk, archa, zarang, 2500 m dan yuqorida alp o‘tloqlari.
JasurJoy kartasi: A — tog‘ oldi vodiysi, 900 m. B — baland tog‘ o‘tloqi, 2100 m. C — cho‘l chekkasi, 450 m.
Geografiya

Qulf 4: Qaysi balandlikda?

Topshiriq: Qaysi o‘simliklar 1200–2500 m da o‘sadi?

🔑 Kalit: Sudralib yuruvchilar cho‘l va tog‘ etaklarida yashaydi, 1200 m dan yuqorida o‘rmon boshlanadi: joy 1200 m dan past bo‘lsin.

Chorshanba

MalikaChorshanba. Biologiya. Kaltakesakning ko‘z qovog‘i qimirlaydi; ilon ko‘zi shaffof qatlam bilan yopiq, shuning uchun u ko‘zini yumolmaydi. Ilon po‘st tashlaganda teri paypoqdek butun chiqadi.
AnvarCho‘llarda dasht agamasi, kulrang echkemar (Qizil kitobda) va oyoqsiz sariq ilon yashaydi; oxirgisi aslida kaltakesak. Zaharli ilonlar: kobra, ko‘lvor, charx, qalqontumshuq.
ZarinaQoida: ilon va kaltakesakka yaqinlashmaymiz, ushlamaymiz, katta kishilar yonimizda. Zaharli ilon chaqsa: tinch yotiladi, a’zo qimirlatilmaydi, 103 ga qo‘ng‘iroq qilinadi; yarani kesmaymiz, so‘rmaymiz.
JasurO‘rta Osiyo toshbaqasi o‘t yeydi va bahorda atigi 3–4 oy faol; o‘simlik qurisa, yoz uyqusiga ketadi. Turi kamayib bormoqda. Biz uni ushlamaymiz, faqat suratga olamiz. Timsohning yuragi esa to‘rt kamerali.
Biologiya (Zoologiya)

Qulf 5: Kaltakesak, ilon, toshbaqa

Topshiriq: Ilon nega ko‘zini yumolmaydi?

🔑 Kalit: Toshbaqa bahorda 3–4 oy faol, erta yozda uyquga ketadi: 17-aprel yaxshi, 12-iyun yomon.

AnvarGeometriya. To‘g‘ri burchakli uchburchakda ikki o‘tkir burchak yig‘indisi 90°. 30° burchak qarshisidagi katet gipotenuzaning yarmiga teng; teskarisi ham to‘g‘ri.
ZarinaA ning yo‘l xaritasida yo‘l gipotenuza: uzunligi 250 m, ko‘tarilish (katet) 100 m. Yarmi 125 m, 100 m undan kam, demak qiyalik 30° dan kam.
MalikaYo‘l o‘rtasidagi dam olish nuqtasi gipotenuza o‘rtasida. Mediana gipotenuzaning yarmiga teng, 125 m, shuning uchun bu nuqta uchburchakning uch uchidan 125 m uzoqda.
JasurXaritani nusxalaganda gipotenuza 250 m va katet 100 m ikkalasida bir xil bo‘lsa, ikki to‘g‘ri burchakli uchburchak teng (gipotenuza–katet alomati).
Geometriya

Qulf 6: Yo‘l qiyaligi

Topshiriq: Katet 100 m, gipotenuza 250 m. Qiyalik 30° ga nisbatan qanday?

🔑 Kalit: Klub qoidasi: qiyalik ko‘pi bilan 30°, ya’ni ko‘tarilish yo‘l uzunligining yarmidan oshmasin. A: 100 m < 125 m.

Payshanba

AnvarPayshanba. Texnologiya: ko‘rgazma stoliga dasturxon, chetiga meryejka tikamiz. Ignalar 1–12 raqamli: yupqa gazlamaga 1–3, qalinga 9–12; ip raqami yupqaga 50–80, qalinga 30–40.
ZarinaMeryejkada bo‘ylama va ko‘ndalang iplar sug‘uriladi, qolganlari ustunchalar qilib bog‘lanadi: 130 × 130 sm dasturxonda to‘rt chetda. Tikib bo‘lgach, nam mato orqali dazmollaymiz, dazmolni faqat kattalar bilan.
JasurIsh qoidalari: oyoqlar polda, ish ko‘zdan 25–30 sm, yorug‘lik chapdan. Igna, to‘g‘nog‘ich, qaychi qutida saqlanadi, ish oxirida sanaladi. Ignani og‘izga olmaymiz. Bayram kiyimi yoshga mos, ixcham va qulay bo‘lsin.
MalikaAlgebra: (a − b)(a + b) = a² − b². Plakat 52 sm × 48 sm: 52 · 48 = (50 + 2)(50 − 2) = 2500 − 4 = 2496 sm². Ko‘paytuvchilarga ajratish: 25x² − 4y² = (5x − 2y)(5x + 2y).
TexnologiyaAlgebra

Qulf 7: Stol va plakat

Topshiriq: (50 + 2)(50 − 2) yordamida 52 · 48 qancha?

Sinf rahbariKo‘rgazmada tarix burchagi bor. Jahon tarixi: 1223-yilda Kalka daryosida mo‘g‘ul qo‘shini rus knyazlari qo‘shinini mag‘lub etgan. Botuxon yurishi 1237–1242 yillarda bo‘lgan, Kiyev 1240-yilda tushgan. 1240 − 1223 = 17 yil.
AnvarBotuxon Oltin O‘rda xonligini tuzgan, uning poytaxti Saroy-Botu quyi Volgada edi. Novgorod knyazi Aleksandr Yaroslavich 1240-yil 15-iyulda Neva bo‘yida shvedlarni yengdi, shuning uchun Nevskiy deyiladi. 1242-yil aprelda Peypus ko‘lida nemis ritsarlarini mag‘lub etdi.
MalikaO‘zbekiston tarixi: Buxorodagi Ismoil Somoniy maqbarasi (X asr) pishgan g‘ishtdan naqshli terilgan. Kalon minorasi, XII asrdagi Vobkent va Jarqo‘rg‘on minoralari ham shu davr me’morchiligidan. Xonbandi suv ombori X asrda granit va suv o‘tkazmaydigan qorishmadan qurilgan.
JasurMusiqada ud, tanbur, qobuz, rubob, nay, surnay, karnay va qonun chalingan; «Rost», «Navo», «Buzruk» kuylari keyin Shashmaqom asosi bo‘ldi. Shashmaqom — «olti maqom».
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 8: Tarixiy burchak

Topshiriq: «Shashmaqom» nechta maqomni bildiradi?

ZarinaAdabiyot: Zavqiyning «Ajab ermas» she’rini darslikdan o‘qiymiz, bu yerda aytib o‘tirmaymiz. U muxammas, ya’ni besh misrali bandlardan iborat she’r. Asli yetti band bo‘lgan, sho‘rolar davrida to‘rt band qilib berilgan.
AnvarTo‘liq matn 1997-yilda adabiyotshunos olim tomonidan tiklab e’lon qilingan. 7 − 4 = 3 band qaytgan. Yetti band · 5 = 35 misra, to‘rt band · 5 = 20 misra.
JasurRus tili: M. Yu. Lermontov (1814–1841) Moskvada tug‘ilgan, uch yoshida onasidan ayrilgan, buvisi Tarxanida tarbiyalagan. Kavkazga 1837 va 1840 yillarda surgun qilingan. Asarlari: «Мцыри», «Герой нашего времени», «Три пальмы».
Malika«Бородино» — 1812-yil urushi haqidagi she’r; uni kitobdan o‘qiymiz, qayta aytmaymiz. So‘zlar: сражение — jang, отступать — chekinmoq, полковник — polkovnik, Родина — Vatan.
AdabiyotRus tili

Qulf 9: Muxammas va Lermontov

Topshiriq: Muxammas bandi necha misradan iborat?

Juma

AnvarJuma. B: 50 km, eng yaqin, lekin 2100 m, ya’ni 1200 m dan baland, o‘rmon va o‘tloq mintaqasi. Biz tog‘ oldidagi sudralib yuruvchilarni kuzatamiz, shuning uchun B chiqdi.
ZarinaC: 110 km. Bir tomonga 110 : 40 = 2,75 soat, ikki tomonga 5,5 soat; joyda 10 − 5,5 = 4,5 soat, 5 dan kam. Garchi C 450 m da bo‘lsa-da, vaqt yetmaydi.
MalikaA: 900 m, 60 km. Bir tomonga 1,5 soat, ikki tomonga 3 soat; joyda 7 soat. Yo‘l qiyaligi 30° dan kam (100 m < 125 m). 17-aprelda toshbaqa faol. Kuzatuv xavfsiz masofadan, kattalar bilan.
GeografiyaBiologiya (Zoologiya)Geometriya

Qulf 10: Qaror: A joyi

Topshiriq: Qaysi kalitlar birgalikda A ni tanlatdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Bahorgi dala kuni: A joyi

Maqsad: 17-aprel, shanba kuni tog‘ oldida sudralib yuruvchilarni kuzatish uchun joy tanlash. Kalitlar: joy 1200 m dan past; yo‘lga ko‘pi bilan 5 soat; qiyalik 30° dan kam; toshbaqa bahorda faol. B (2100 m) balandligi, C (110 km) vaqti uchun chiqdi. A: 900 m, 60 km, joyda 7 soat, ko‘tarilish 100 m < 125 m. Tavsiya: A joyi, xavfsiz masofadan, kattalar bilan.

— 7-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Yo‘lga ko‘pi bilan 5 soat, ya’ni bir tomonga 2,5 soat: 40 km/soat da 100 km gacha. Joyda 5 soatdan kam qolmasin.
  2. Sudralib yuruvchilar cho‘l va tog‘ etaklarida yashaydi, 1200 m dan yuqorida o‘rmon boshlanadi: joy 1200 m dan past bo‘lsin.
  3. Toshbaqa bahorda 3–4 oy faol, erta yozda uyquga ketadi: 17-aprel yaxshi, 12-iyun yomon.
  4. Klub qoidasi: qiyalik ko‘pi bilan 30°, ya’ni ko‘tarilish yo‘l uzunligining yarmidan oshmasin. A: 100 m < 125 m.

Yulduzli savollar

  1. 60 km ni 40 km/soat da bir tomonga qancha vaqtda yuramiz?

  2. 30° burchak qarshisidagi katet gipotenuzaga nisbatan qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: nega 12-iyun toshbaqa kuzatish uchun 17-aprelcha yaxshi emas?

Hikoyadagi darslar