O‘rta Osiyo tuproqlari
O‘rta Osiyo tuproqlari asosan to‘rt guruhga bo‘linadi: cho‘l tuproqlari, bo‘z tuproqlar, tog‘-o‘rmon-dasht tuproqlari va baland tog‘ tuproqlari. Cho‘l zonasida sur-qo‘ng‘ir, taqir va taqirli, qumli hamda daryo deltalaridagi o‘tloq-alluvial tuproqlar tarqalgan; ularda chirindi juda oz (taxminan 0,2–1,5 foiz) va ko‘pincha sho‘rlangan. Bo‘z tuproqlar Tyanshan, Pomir-Oloy va Kopetdog‘ etaklarida lyoss jinslar ustida hosil bo‘lgan: shimolda taxminan 300 dan 1000–1100 m gacha, janubda 1400–1500 m gacha bo‘lgan balandliklarda. Bo‘z tuproqlar tog‘ga ko‘tarilgan sari chirindiga boyib boradi (och bo‘zda 1–1,5 foiz, oddiy bo‘zda 1,5–2,5, to‘q bo‘zda 2,5–4 foiz); o‘lkaning sug‘oriladigan dehqonchilik yerlari asosan shu zonada. Tog‘-o‘rmon-dasht zonasida chirindi 4–6 foizgacha bo‘lgan eng unumdor tuproqlar, undan balandda esa subalp va alp yaylov tuproqlari uchraydi.
| Tuproq | Chirindi, % |
|---|---|
| sahro tuproqlari | 0,2–1,5 |
| och tusli bo‘z | 1–1,5 |
| tipik bo‘z | 1,5–2,5 |
| to‘q tusli bo‘z | 2,5–4 |
| tog‘ o‘rmon-dasht | 4–6 |
Avtobus oynasidan bolalar tog‘ etagidagi yam-yashil sug‘oriladigan dalalarni va undan uzoqdagi rangi o‘chgan, deyarli bo‘sh yerni ko‘radi. Bola yam-yashil yerni unumliroq tuproq va suv bilan bog‘laydi.
Dehqonlar tuproq rangiga qarab unumdorlikni baholaydi, tuproqshunoslar xaritalar tuzadi, bog‘bonlar o‘g‘it kerak yoki yo‘qligini aniqlaydi.
Oila bilan yo‘lda yoki sayrda biror dala, bog‘ yoki xiyobonni kuzating va yer boy (yam-yashil, to‘q) yoki kambag‘al (oqish, yalang) ko‘rinishini hamda sababini taxminingizcha bitta gapda yozing.
«Tuproq xaritasi»: atlasning tuproq xaritasidagi to‘rt guruhni to‘rt rangda yozuvsiz xaritaga bo‘yang va qaysi viloyatingiz qaysi rangda ekanini toping.