Tabiatda energiyaning saqlanishi. Foydali ish koeffitsiyenti
Tabiatda energiya yo‘qolmaydi va yo‘qdan paydo bo‘lmaydi, faqat bir turdan boshqa turga aylanadi yoki bir jismdan boshqasiga beriladi. Bu energiyaning saqlanish qonuni: yopiq sistemaning to‘liq energiyasi o‘zgarmaydi. Haqiqiy mashinalarda sarflangan energiyaning bir qismi ishqalanish va qizish tufayli foydasiz issiqlikka aylanadi. Foydali ish koeffitsiyenti — foydali ishning to‘liq (sarflangan) ishga nisbati, foizda: η = (Af/A_t) · 100%. FIK har doim 100% dan kichik, chunki ishqalanishni to‘liq yo‘qotib bo‘lmaydi. Masalan, yukni qiya tekislikdan ko‘tarishda foydali ish — yukni ko‘tarishga ketgan mgh, sarflangan ish esa tortish kuchining bajargan ishi. FIK qancha katta bo‘lsa, mashina energiyadan shuncha samarali foydalanadi.
Maktab tomidagi quyosh paneli tushayotgan quyosh energiyasining har 100 J idan taxminan 20 J ni elektr energiyasiga aylantiradi, qolgani panelda issiqlikka aylanadi. FIK = 20 : 100 · 100% = 20%. Energiya yo‘qolmaydi, uning ko‘pi issiqlik bo‘lib qoladi.
Energiya auditori binoda isrofni topadi, dvigatel muhandisi FIK ni oshiradi, qurilish ustasi issiqlikni saqlovchi izolyatsiya qo‘llaydi.
Qo‘llaringizni bir daqiqa katta aylantirib, tanangiz isishini sezing: mushaklar energiyasining bir qismi harakatga, qolgani issiqlikka aylanadi. Boshqa nimalar ishlaganda isishini o‘ylab ko‘ring.
«Energiya zanjiri»: sinf chiroq yoqilganda energiya aylanishini yozadi (batareya → elektr → yorug‘lik + issiqlik). Xavfsizlik: rozetka va simlarga tegmang.