ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi7-sinf · 35-hafta

Yozgi ekspeditsiya: qayerga boramiz?

🎯 Missiya: Ustyurt, Surxondaryo vodiysi yoki Chimgan tog‘lari — qaysi biri?

Dushanba

Sinf rahbariBu maktabda o‘quv yilining so‘nggi haftasi. Siz 7-sinfni tugatyapsiz. Klub yozgi ekspeditsiya rejasini tuzadi va maktab direktoriga ariza yozadi.
MalikaOna tilidan: ish qog‘ozlari rasmiy uslubda yoziladi. Ariza — yuqori idoraga iltimos bilan yozilgan hujjat. Tavsifnoma — kishi faoliyati haqida, ma’lumotnoma — rasmiy ma’lumot, ishonchnoma — ishni boshqa kishiga topshirish haqida.
AnvarHar bir hujjatda kimga, kimdan, mazmun, sana va imzo bo‘lishi kerak. Gaplar aniq, qisqa va xatosiz yoziladi.
ZarinaYil oxirida asosiy atamalarni lug‘atga yig‘amiz: olmosh, kelishik, egalik, qaratqich va qaralmish, ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama. Har bir atamani o‘z so‘zimiz bilan ta’riflab, misol keltiramiz.
Ona tili

Qulf 1: Ariza va lug‘at

Topshiriq: Ariza qaysi qismlardan iborat bo‘ladi?

🔑 Kalit: Ariza: kimga, kimdan, mazmun, sana va imzo — hammasi aniq, qisqa va xatosiz bo‘lishi kerak. Ekspeditsiyaga kattalar bilan boramiz.

ZarinaGeografiyada okruglarni reja bo‘yicha solishtiramiz: 1) o‘rni, 2) yer yuzasi, 3) iqlim, 4) ichki suvlar, 5) tuproq, o‘simlik, hayvonlar, 6) farq sabablari.
AnvarUstyurt — chekka shimoli-g‘arbda, balandligi 100–200 m plato. Yanvar –10…–11°C, sovuqsiz davr 153 kun, yog‘in 100–120 mm, doimiy daryo yo‘q. Iyulda o‘rtacha +26…+27°C, eng yuqorisi +44°C.
MalikaSurxondaryo — chekka janubda: tog‘lari 4643 m gacha, vodiy. Yanvar taxminan +2,8°C, yoz juda issiq, vodiyda yog‘in 133–230 mm.
JasurUmumlashtirishda: O‘zbekiston 12 viloyat, Qoraqalpog‘iston va Toshkent shahridan iborat; tabiiy jihatdan 11 okrug. Ular ma’muriy bo‘linish bilan to‘liq mos kelmaydi.
Geografiya

Qulf 2: Ikki okrugni solishtirish

Topshiriq: Ustyurtda doimiy daryo bormi?

🔑 Kalit: Ustyurtda doimiy daryo yo‘q, iyulda +44°C gacha; Surxondaryo vodiysida yoz juda issiq: ikkalasi yozgi ekspeditsiya uchun suv va issiqlik muammosi.

Seshanba

AnvarGeometriyadan takrorlash: uchburchak burchaklari yig‘indisi 180°, tashqi burchak ikki qo‘shni bo‘lmagan burchak yig‘indisiga teng, har bir tomon qolgan ikkitasi yig‘indisidan kichik.
MalikaXaritada uch lager: masofalar 3 km, 4 km va 8 km bo‘lishi mumkin emas, chunki 3 + 4 = 7 < 8. Yakuniy nazoratda javobni shunday tekshiramiz.
ZarinaXato ustida ishlash: har bir xatoni yozamiz, sababini topamiz — hisob xatosi, teorema noto‘g‘ri qo‘llanishi, chizma noaniqligi. Keyin to‘g‘ri yechib, o‘xshash masalani yana yechamiz.
JasurAlgebradan: (a − b)² = a² − 2ab + b², a² − b² = (a − b)(a + b). Chodir maydonchasi 12 m tomonli kvadrat, ichida 8 m tomonli tozalangan kvadrat. Chetki hoshiya: 12² − 8² = (12 − 8)(12 + 8) = 4 · 20 = 80 m².
GeometriyaAlgebra

Qulf 3: Xarita va formulalar

Topshiriq: Qaysi uchta masofa uchburchak hosil qila oladi?

AnvarFizikada energiya yo‘qolmaydi va yo‘qdan paydo bo‘lmaydi: faqat bir turdan ikkinchisiga o‘tadi. Yopiq sistemada to‘liq energiya o‘zgarmaydi.
MalikaHaqiqiy mashinada energiyaning bir qismi ishqalanish tufayli keraksiz issiqlikka aylanadi. FIK: η = (A foydali / A to‘liq) · 100%. U doim 100% dan kam.
JasurMisol: 20 kg yukni qiya taxta bo‘ylab 1,5 m balandlikka ko‘tarish. Foydali ish mgh = 20 · 10 · 1,5 = 300 J. Sarflangan ish 400 J bo‘lsa, η = 300 : 400 · 100% = 75%.
ZarinaDemak, 25% energiya ishqalanishda yo‘qoladi. Yuk og‘ir bo‘lsa, ko‘tarishga ko‘proq ish ketadi, shuning uchun ruksakni kerakli narsalar bilangina to‘ldiramiz.
Fizika

Qulf 4: Yukni ko‘tarish

Topshiriq: Foydali ish 240 J, sarflangan ish 300 J. FIK?

🔑 Kalit: Og‘ir yukni ko‘tarishga ko‘p ish ketadi, FIK esa doim 100% dan kam: ruksakni yengil, faqat zarur narsalar bilan to‘ldiramiz.

Chorshanba

ZarinaBiologiyada chorvachilik: sut, go‘sht, jun, teri beradi, ish hayvonlari — ot, eshak, tuya. Qoramol yo‘q bo‘lib ketgan yovvoyi turdan kelib chiqqan, taxminan 10 000 yil oldin xonakilashtirilgan.
AnvarPrimatlar — taxminan 500 tur, ko‘pi issiq o‘rmonlarda. Bosh barmog‘i boshqalariga qarama-qarshi, ko‘zlari oldinga qaragan — shoxdan shoxga sakrash uchun muhim. Sutemizuvchilar tabiatda va odam hayotida muhim.
MalikaAdabiyotda Seton-Tompsonning «Yovvoyi yo‘rg‘a» hikoyasi bor. Mazmunini aytmayman, kitobdan o‘qiymiz. So‘zlar: ayg‘ir, baytal, sirtmoq, tamg‘a.
JasurSetondan o‘rganadigan narsamiz: hayvonlarni kuzatib, ularni hurmat bilan tasvirlash. Hisobotimizga ham shunday yozamiz.
Biologiya (Zoologiya)Adabiyot

Qulf 5: Chorva, primatlar va Seton

Topshiriq: Qoramol qaysi yovvoyi ajdoddan kelib chiqqan?

AnvarJahon tarixidan: usmonli me’mor Xo‘ja Sinan 300 dan ortiq inshootga rahbarlik qilgan. Piri Rais «Bahriye» atlasini, Evliyo Chalabiy «Sayohatnoma»ni yozgan. Ular asosan 16–17-asrlarda yashagan.
ZarinaKoreyada qirol Sechjon davrida (1418–1450) yangi taqvim va asboblar yaratilgan, o‘rganish va dehqonchilik gullagan.
MalikaO‘zbekiston tarixidan: bosma bo‘lmagan davrda kitoblar qo‘lda ko‘chirilgan. Xattotlik, miniatura, sahhoflik rivojlangan. Sultonali Mashhadiy (1432–1520) — mashhur xattot, Kamoliddin Behzod — Hirot maktabi musavviri.
JasurHirotda Boysung‘ur kutubxonasida qirqta xattot ishlagan, taxminan 1430-yilda «Shohnoma» nusxasi miniatura bilan bezatilgan. Bizning hisobotimiz ham yozuv va rasmdan iborat bo‘ladi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 6: Sayohat kitoblari

Topshiriq: Sultonali Mashhadiy qaysi yillarda yashagan?

Payshanba

ZarinaTexnologiyada eski kiyimlardan yangi narsa tikamiz: keng ko‘ylak — bola ko‘ylagi, eskirgan shim — yubka yoki shortik. Qoida: yangi buyumning har bir bo‘lagi eskisining butun, yaxshi saqlangan qismiga sig‘ishi kerak.
MalikaTartib: chokni ehtiyotkor so‘kish, bo‘lakni tozalash, andozani kattalashtirish, bichish va tikish. Rangi o‘chgan bo‘lsa, teskari tomoni old tomon bo‘ladi.
AnvarFoydalanishga yaroqsiz buyumlar: eski qalin sochiqdan pol yuvish g‘ilofi, kuchli shimdan asbob cho‘ntakli ish fartugi, trikotaj maykadan yostiq jildi. Bu pulni tejaydi va tabiatni asraydi.
AzizMen ham yordam beraman! Ekspeditsiya uchun fartuk yasaymiz.
JasurYaxshi, Aziz. Qaychi o‘tkir bo‘lgani uchun uni kattalar bilan ishlatamiz.
Texnologiya

Qulf 7: Eski narsalardan yangi jihoz

Topshiriq: Asbob cho‘ntakli ish fartugi nimadan tikiladi?

JasurIngliz tili: dam olish plakatida joy, asosiy diqqatga sazovor narsa, nima qilish mumkinligi va qisqa ro‘yxat bo‘ladi. Namuna: “Chimgan is in the Tashkent region. It is famous for its mountains and fresh air. Take warm clothes, comfortable shoes and water.”
ZarinaTavsiya: “I recommend … because …” Xavfsizlik: tog‘da yoki suv yonida kattalar bilan boramiz va ob-havoni oldindan tekshiramiz.
AnvarUyda o‘qish: «Kevinning ta’tili» — kitob hikoyasini aytmayman, o‘z matnimizni o‘qiymiz. Rejalar o‘zgarishi mumkin, lekin yaxshi kayfiyat bilan yangi imkoniyatdan bahramand bo‘lamiz.
MalikaRus tili: Марк Твен (1835–1910) — amerikalik yozuvchi, haqiqiy ismi Samuel Klemens, «Марк Твен» — taxallus. «Приключения Гекльберри Финна» parchasini kitobdan o‘qiymiz, mazmunini aytmayman. So‘zlar: псевдоним, приключение, хибарка, невольник.
Ingliz tiliRus tili

Qulf 8: Plakat va Марк Твен

Topshiriq: Rus so‘zlarini suratlarga moslashtir.

So‘zni mos rasmga sudrang (yoki ikkalasini ketma-ket bosing)

приключение 🗺️хибарка 🛖книга 📖псевдоним ✒️

🔑 Kalit: Tog‘da va suv yonida kattalar bilan boramiz va ob-havoni oldindan tekshiramiz; ro‘yxatda iliq kiyim, qulay poyabzal, suv.

Juma

Sinf rahbariJuma. Maktab yili tugayapti, Siz 7-sinfni bitirdingiz. Yozgi ekspeditsiya uchun joyni tanlang: Ustyurt, Surxondaryo vodiysi yoki Chimgan tog‘lari.
AnvarUstyurt: doimiy daryo yo‘q, iyulda eng yuqori harorat +44°C. Suv va issiqlik bu yerda asosiy muammo, shuning uchun uni rad etamiz.
ZarinaSurxondaryo vodiysida yoz juda issiq. Yozgi sayohat uchun bu ham qulay emas.
MalikaChimgan tog‘lari Toshkent viloyatida: tog‘lar va toza havo bilan mashhur. Plakat ro‘yxati tayyor: iliq kiyim, qulay poyabzal, suv. Kattalar bilan boramiz.
Qaror: Chimgan. Kattalar bilan boramiz, ob-havoni oldindan tekshiramiz, ruksakni yengil qilamiz va maktabga ariza yozamiz.
Ona tili

Qulf 9: Qaror: qayerga?

Topshiriq: Qaysi kalit Ustyurt va Surxondaryoni rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 12 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 12 yulduz

Jamoa hisoboti

Yozgi ekspeditsiya uchun Chimgan

Maqsad: yozgi ekspeditsiya uchun joy tanlash. Okruglar reja bo‘yicha solishtirildi. Ustyurtda doimiy daryo yo‘q, iyulda eng yuqori harorat +44°C. Surxondaryo vodiysida yoz juda issiq. Chimgan Toshkent viloyatida, tog‘lari va toza havosi bilan mashhur. Xavfsizlik: kattalar bilan boramiz va ob-havoni oldindan tekshiramiz. Ishqalanish tufayli FIK 100% dan kam, shuning uchun ruksakni yengil qilamiz. Eski fartuk va sumkalarni qayta ishlatamiz. Tavsiya: Chimganni tanlash va maktab direktoriga ariza yozish.

— 7-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Ariza: kimga, kimdan, mazmun, sana va imzo — hammasi aniq, qisqa va xatosiz bo‘lishi kerak. Ekspeditsiyaga kattalar bilan boramiz.
  2. Ustyurtda doimiy daryo yo‘q, iyulda +44°C gacha; Surxondaryo vodiysida yoz juda issiq: ikkalasi yozgi ekspeditsiya uchun suv va issiqlik muammosi.
  3. Og‘ir yukni ko‘tarishga ko‘p ish ketadi, FIK esa doim 100% dan kam: ruksakni yengil, faqat zarur narsalar bilan to‘ldiramiz.
  4. Tog‘da va suv yonida kattalar bilan boramiz va ob-havoni oldindan tekshiramiz; ro‘yxatda iliq kiyim, qulay poyabzal, suv.

Yulduzli savollar

  1. a² − b² nimaga teng?

  2. Uchburchak burchaklarining yig‘indisi nechaga teng?

  3. O‘ylab ko‘r: ekspeditsiya kuni yomg‘ir va shamol bashorat qilinsa, qaysi kalit bo‘yicha ish tutiladi?

Hikoyadagi darslar

Barcha hikoyalar