ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Mexanik ish

Darslar 39–40 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
40

Jismni ko‘tarishda va shu masofaga gorizontal ko‘chirishda bajarilgan ishni hisoblash (4-laboratoriya ishi)

Darslik: 151-bet
Maqsad4-laboratoriya ishi: jismni ko‘tarishda va shu masofaga gorizontal ko‘chirishda bajarilgan ishni taqqoslash.
Yangi so‘zlar
dinamometr · dynamometerqiya tekislik · inclined planefoydali ish · useful workbajarilgan ish · work done
Tushuntirish

Ishning maqsadi — brusokni vertikal tekis ko‘tarishda va gorizontal stol bo‘ylab shu masofaga tekis ko‘chirishda bajarilgan ishni hisoblab solishtirish. Avval brusok og‘irligi P ni dinamometrda o‘lchaymiz. Uni h balandlikka tekis ko‘taramiz: kuch F₁ = P, ish A₁ = P · h. So‘ng brusokni stol ustida o‘sha h masofaga tekis sirpantiramiz: dinamometr ko‘rsatishi ishqalanish kuchi F₂ ga teng, ish A₂ = F₂ · h. Odatda F₂ kichik, shuning uchun A₂ < A₁: gorizontal ko‘chirishda og‘irlik kuchiga qarshi ish bajarilmaydi, faqat ishqalanishga qarshi ish bajariladi. Natijalarni uch marta takrorlab, o‘lchash xatolarini muhokama qiling. Ishni o‘qituvchi nazoratida bajaring, brusok va yuklar oyoq ustiga tushmasin.

!Diqqat!
Brusokni juda baland ko‘tarmang va dinamometrni qo‘yib yubormang: yuk oyoqqa tushishi mumkin.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Haydovchi yordamchisi og‘irligi 300 N bo‘lgan yukni yuk mashinasining 1,5 m balandlikdagi kuzoviga ko‘taradi: ish 300 · 1,5 = 450 J. Agar uni 3 m uzunlikdagi taxta bo‘ylab surib chiqarsa, ishqalanishni hisobga olmasak kuch taxminan 150 N bo‘ladi, lekin yo‘l 3 m, ish yana 150 · 3 = 450 J. Qiya taxta kuchni kamaytiradi, ishni emas.

Kim ishlatadi

Yuk tashuvchi pandus ishlatib kuchni tejaydi, nogironlar aravachasi uchun pandus loyihalovchisi qiyalikni yumshoq qiladi, yo‘l quruvchi qiya yo‘l qurishda kuch va masofani hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitobni 30 sm balandlikka to‘g‘ri yuqoriga ko‘taring, keyin shu balandlikka qiya taxta bo‘ylab suring. Qaysi holda itarish yengil, ammo yo‘l uzun ekanini sezing.

Namunalar
HarakatKuch, NIsh, J
ko‘tarish21
sirpantirish0,60,3
P = 2 N, h = 0,5 m: A₁ = 2 · 0,5 = 1 J.
Gorizontal tortishda F₂ = 0,6 N, s = 0,5 m: A₂ = 0,6 · 0,5 = 0,3 J.
Sinfda faoliyat

Jadval: № | P (N) | h = s (m) | F₂ (N) | A₁ = Ph (J) | A₂ = F₂s (J). Xavfsizlik: dinamometrni sekin torting, brusokni stol chetidan uzoq tuting, yuk 0,5 kg dan oshmasin.

Mashq
1
Brusokni ko‘tarishda ish qaysi formula bilan topiladi?
2
P = 3 N, h = 0,4 m. A₁ (J)?
3
F₂ = 0,5 N, s = 0,4 m. A₂ (J)?
4
Nima uchun A₂ odatda A₁ dan kichik?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIpak yo‘li vaqt chizig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →