Jismni ko‘tarishda va shu masofaga gorizontal ko‘chirishda bajarilgan ishni hisoblash (4-laboratoriya ishi)
Ishning maqsadi — brusokni vertikal tekis ko‘tarishda va gorizontal stol bo‘ylab shu masofaga tekis ko‘chirishda bajarilgan ishni hisoblab solishtirish. Avval brusok og‘irligi P ni dinamometrda o‘lchaymiz. Uni h balandlikka tekis ko‘taramiz: kuch F₁ = P, ish A₁ = P · h. So‘ng brusokni stol ustida o‘sha h masofaga tekis sirpantiramiz: dinamometr ko‘rsatishi ishqalanish kuchi F₂ ga teng, ish A₂ = F₂ · h. Odatda F₂ kichik, shuning uchun A₂ < A₁: gorizontal ko‘chirishda og‘irlik kuchiga qarshi ish bajarilmaydi, faqat ishqalanishga qarshi ish bajariladi. Natijalarni uch marta takrorlab, o‘lchash xatolarini muhokama qiling. Ishni o‘qituvchi nazoratida bajaring, brusok va yuklar oyoq ustiga tushmasin.
Haydovchi yordamchisi og‘irligi 300 N bo‘lgan yukni yuk mashinasining 1,5 m balandlikdagi kuzoviga ko‘taradi: ish 300 · 1,5 = 450 J. Agar uni 3 m uzunlikdagi taxta bo‘ylab surib chiqarsa, ishqalanishni hisobga olmasak kuch taxminan 150 N bo‘ladi, lekin yo‘l 3 m, ish yana 150 · 3 = 450 J. Qiya taxta kuchni kamaytiradi, ishni emas.
Yuk tashuvchi pandus ishlatib kuchni tejaydi, nogironlar aravachasi uchun pandus loyihalovchisi qiyalikni yumshoq qiladi, yo‘l quruvchi qiya yo‘l qurishda kuch va masofani hisobga oladi.
Kitobni 30 sm balandlikka to‘g‘ri yuqoriga ko‘taring, keyin shu balandlikka qiya taxta bo‘ylab suring. Qaysi holda itarish yengil, ammo yo‘l uzun ekanini sezing.
| Harakat | Kuch, N | Ish, J |
|---|---|---|
| ko‘tarish | 2 | 1 |
| sirpantirish | 0,6 | 0,3 |
Jadval: № | P (N) | h = s (m) | F₂ (N) | A₁ = Ph (J) | A₂ = F₂s (J). Xavfsizlik: dinamometrni sekin torting, brusokni stol chetidan uzoq tuting, yuk 0,5 kg dan oshmasin.