Reaktiv harakat
Jismning bir qismi biror tezlik bilan undan ajralib chiqishi natijasida qolgan qismi qarama-qarshi tomonga harakatlanishi reaktiv harakat deyiladi. Raketa yonayotgan yoqilg‘i gazlarini katta tezlik bilan orqaga chiqarib yuboradi, impulsning saqlanish qonuniga ko‘ra raketa oldinga harakatlanadi: mgaz υgaz = Mraketa υraketa (tinchlikdan boshlanganda, kattaliklar bo‘yicha). Reaktiv harakat havosiz fazoda ham ishlaydi, chunki raketa havoga tayanmaydi, balki o‘zi chiqargan gazga tayanadi. Tabiatda ham uchraydi: kalmar va sakkizoyoq suvni itarib, teskari tomonga suzadi. Raketalar sun’iy yo‘ldoshlarni uchirish, kosmik kemalar va samolyotlarda ishlatiladi. Kosmonavtikaning asoschilaridan biri K. Siolkovskiy raketa harakati nazariyasini yaratgan.
Yong‘in o‘chiruvchi shlangni ikki qo‘li bilan mahkam ushlaydi, chunki kuchli suv oqimi shlangni orqaga itaradi. Suv oldinga ketadi, shlang esa teskari tomonga siljishga intiladi. Bu reaktiv harakatning oddiy ko‘rinishi.
Samolyot dvigateli muhandisi gazni orqaga otib samolyotni oldinga siljitadi, o‘t o‘chiruvchi shlangning tepkisini ushlab turadi, kosmik agentlik xodimi raketa yoqilg‘isini hisoblaydi.
Kattalar yonida, tekis xona polida g‘ildirakli stulda o‘tirib, yumshoq yostiqni o‘zingizdan kuchli itaring. Stul qaysi tomonga yurishini kuzating. G‘ildirakli stul bo‘lmasa, yumshoq o‘yinchoqni oldinga otganingizda tanangiz qaysi tomonga og‘ishini sezing. Zinadan uzoqda mashq qiling.
«Shar-raketa»: shishirilgan sharni ip bo‘ylab uchirib ko‘ring (kattalar yordami bilan). Xavfsizlik: yong‘in va portlovchi moddalarni, haqiqiy raketalarni ishlatmang; sharni tomoq oldida ushlamang.