Jismning og‘irligi
Jismning Yer tomonidan tortilishi tufayli tayanchga bosadigan yoki osmani tortadigan kuchi jism og‘irligi deyiladi; uni P harfi bilan belgilaymiz. Og‘irlik kuchi jismga qo‘yilgan, og‘irlik esa tayanch yoki osmaga qo‘yilgan — ular turli jismlarga ta’sir qiladi. Tayanch yoki osma tinch turganda yoki tekis harakatlanganda P = mg bo‘ladi. Nyutonning uchinchi qonuniga ko‘ra tayanchning reaksiya kuchi N og‘irlikka son jihatdan teng, yo‘nalishi qarama-qarshi. Og‘irlik N (nyuton) da o‘lchanadi, massa esa kg da; «60 kg og‘irlik» deyish noto‘g‘ri, to‘g‘risi «massasi 60 kg, og‘irligi taxminan 600 N». Tezlanish bilan harakatlanayotgan tayanchda og‘irlik o‘zgaradi.
| Kattalik | Belgisi | Qo‘yilgan |
|---|---|---|
| og‘irlik kuchi | F = mg | jismga |
| og‘irlik | P | tayanch yoki osmaga |
Karerdagi avtotarozida yuk mashinasi tortiladi. Tarozi mashinaning ko‘prikka bosish kuchini, ya’ni vaznini o‘lchab, uni tonnada ko‘rsatadi. Vazn tayanchga tushadi, og‘irlik kuchi esa mashinaning o‘ziga tushadi.
Tarozi ustasi asboblarni sozlaydi, yuk tashuvchi kompaniyaning xodimi mashina yukini tekshiradi, fiziolog kosmonavtlar vazni o‘zgarishini kuzatadi.
To‘la suv idishini kaftingizda ushlang va bosimni his qiling. Keyin uni stol ustiga qo‘ying: endi shu bosimni stol qabul qilyapti. Vazn tayanchga ta’sir qilishini shu bilan tushuntiring.
«Vannaxona tarozisi»: kattalar bilan tarozida turib massangizni o‘qing va og‘irligingizni P = mg bilan hisoblang. Xavfsizlik: tarozidan sakramang, sirpanchiq joyda turmang.