ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Og‘irlik kuchi va jism og‘irligi

Darslar 27–28 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
28

Jismning og‘irligi

Darslik: 102–104-betlar
MaqsadJism og‘irligi (P) tushunchasini va uning og‘irlik kuchidan farqini bilish; tinch holatda P = mg.
Yangi so‘zlar
jism og‘irligi · weight of a bodytayanch · supportosma · suspensiontayanch reaksiya kuchi · support reaction force
Tushuntirish

Jismning Yer tomonidan tortilishi tufayli tayanchga bosadigan yoki osmani tortadigan kuchi jism og‘irligi deyiladi; uni P harfi bilan belgilaymiz. Og‘irlik kuchi jismga qo‘yilgan, og‘irlik esa tayanch yoki osmaga qo‘yilgan — ular turli jismlarga ta’sir qiladi. Tayanch yoki osma tinch turganda yoki tekis harakatlanganda P = mg bo‘ladi. Nyutonning uchinchi qonuniga ko‘ra tayanchning reaksiya kuchi N og‘irlikka son jihatdan teng, yo‘nalishi qarama-qarshi. Og‘irlik N (nyuton) da o‘lchanadi, massa esa kg da; «60 kg og‘irlik» deyish noto‘g‘ri, to‘g‘risi «massasi 60 kg, og‘irligi taxminan 600 N». Tezlanish bilan harakatlanayotgan tayanchda og‘irlik o‘zgaradi.

KattalikBelgisiQo‘yilgan
og‘irlik kuchiF = mgjismga
og‘irlikPtayanch yoki osmaga
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Karerdagi avtotarozida yuk mashinasi tortiladi. Tarozi mashinaning ko‘prikka bosish kuchini, ya’ni vaznini o‘lchab, uni tonnada ko‘rsatadi. Vazn tayanchga tushadi, og‘irlik kuchi esa mashinaning o‘ziga tushadi.

Kim ishlatadi

Tarozi ustasi asboblarni sozlaydi, yuk tashuvchi kompaniyaning xodimi mashina yukini tekshiradi, fiziolog kosmonavtlar vazni o‘zgarishini kuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

To‘la suv idishini kaftingizda ushlang va bosimni his qiling. Keyin uni stol ustiga qo‘ying: endi shu bosimni stol qabul qilyapti. Vazn tayanchga ta’sir qilishini shu bilan tushuntiring.

Namunalar
Massasi 40 kg bola tinch turgan polga P = 40 · 10 = 400 N kuch bilan bosadi.
Prujinali dinamometrga osilgan yuk 5 N ni ko‘rsatsa, uning massasi 5 : 10 = 0,5 kg.
Sinfda faoliyat

«Vannaxona tarozisi»: kattalar bilan tarozida turib massangizni o‘qing va og‘irligingizni P = mg bilan hisoblang. Xavfsizlik: tarozidan sakramang, sirpanchiq joyda turmang.

Mashq
1
Jism og‘irligi deb nimaga aytiladi?
2
m = 25 kg yuk tinch stolda. Og‘irlik (g = 10 m/s²), N?
3
Og‘irlik va og‘irlik kuchi qaysi jismlarga qo‘yilgan?
4
Nima uchun «massasi 60 kg, og‘irligi 600 N» deyish to‘g‘ri, «og‘irligi 60 kg» esa noto‘g‘ri?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi daryoni ko‘rish rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →