ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi7-sinf · 28-hafta

Qaldirg‘och uyalari: nima umumiy?

🎯 Missiya: Mahalladagi qaldirg‘och uyalarida nima umumiy — va mahalla qo‘mitasiga nima tavsiya qilamiz?

Dushanba

Sinf rahbariBahor keldi — qaldirg‘ochlar qaytadigan payt! Bu hafta mahallamizda qaldirg‘och uyalarini o‘rganamiz: o‘tgan yilgi uyalarni sanab, ularda nima umumiy ekanini topamiz.
AnvarUchta ko‘cha: kanal bo‘yidagi eski ko‘cha, bozor arkadasi va yangi uylar bloki. Uyalarni yo‘lakdan, binokl bilan sanaymiz, kattalar yonimizda bo‘ladi.
ZarinaQaldirg‘ochlar xuddi bahor xabarchisiday. «Xuddi» — aniq o‘xshashlik; «go‘yo» esa haqiqatda yo‘q, faqat shunday tuyulgan holat: uya go‘yo kichik qasrday. Ular — .
JasurGumon: «Ular qaytib kelgandir» — -dir , birga yoziladi. Inkor: «Hech kim ko‘rmadi», «na qor, na yomg‘ir» — .
Qaytgandir, lekin hali aniq emas. Shuning uchun uyalarni sanaymiz.
Ona tili

Qulf 1: Qaytdimi, qaytmadimi?

Topshiriq: Qaysi gapda o‘xshatish-qiyoslash yuklamasi bor?

AnvarQidiruv tizimiga faqat «qaldirg‘och» deb yozsam, natijalar juda ko‘p va aralash. larni aniqroq qilaman: «qaldirg‘och uyasi loy tom chekkasi».
Zarinada ikki sahifa. Birida muallif, sana va ko‘rsatilgan ensiklopediya. Ikkinchisi — nomsiz forum: «qaldirg‘ochlar ochiq yerga uya quradi».
MalikaEnsiklopediya: qaldirg‘och loydan, tom chekkasi yoki to‘sin ostiga uya quradi. Forumdagi gapni boshqa manba tasdiqlamadi.
JasurRo‘yxatdagi birinchi sahifa har doim eng yaxshisi emas, ba’zilari reklama. Muallifni, sanani tekshiramiz va boshqa ishonchli manbalar bilan solishtiramiz.
Informatika

Qulf 2: To‘g‘ri manbani topamiz

Topshiriq: Qaysi sahifaga ko‘proq ishonamiz?

🔑 Kalit: Ishonchli manba: qaldirg‘och loydan tom chekkasi yoki to‘sin ostiga uya quradi. «Ochiq yerga» degan forum gapi tasdiqlanmagan — uni tekshiramiz.

Seshanba

ZarinaBiologiyada qushlar uch guruhga bo‘linishini o‘rgandik: butun yil bir joyda, sovuqda qorsiz joyga o‘tadi, esa kuzda issiq o‘lkalarga ketadi.
AnvarO‘troqlar: ko‘k kaptar, chumchuq, zaboniy. Uchib ketuvchilar: qaldirg‘och, bulbul, laylak — yozning oxirida hasharotlar yo‘qolgani uchun.
MalikaBahorda ko‘payish instinkti ularni uyga qaytaradi. Demak, o‘tgan yilgi uyalar hali tom ostida turgan bo‘ladi.
JasurQaldirg‘och chumchuqsimonlardan: dumi ayri, qanoti tor, tumshug‘i yassi va keng ochiladi. Hasharotni havoda tutadi, loydan uya quradi, 4–6 ta tuxum qo‘yadi. orqali uchish yo‘llari o‘rganiladi.
Biologiya (Zoologiya)

Qulf 3: Kim uchib ketadi?

Topshiriq: Qushlarni guruhlarga ajrat.

So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)

O‘troq
Uchib ketuvchi

🔑 Kalit: Qaldirg‘ochlar bahorda qaytadi, o‘tgan yilgi uyalar hali tom ostida turadi — hozir ularni sanash mumkin.

Chorshanba

ZarinaGeografiyada O‘rta Zarafshon iqlimini o‘rgandik: qish sovuq, yoz issiq va quruq. Yog‘in g‘arbdan sharqqa ko‘payadi: Samarqandda yiliga taxminan 328 mm.
AnvarYillik yog‘inning 49 foizi bahorda, 33 foizi qishda, yozda atigi 4 foiz yog‘adi. Demak, bahor — eng nam fasl.
MalikaAprelda qirg‘oq va tuproq nam, loy topiladi. Asfalt hovlida esa yomg‘irdan loy hosil bo‘lmaydi.
JasurQashqadaryo okrugi janubda: shimolda Qoratepa tog‘lari, g‘arbda Qarshi cho‘li, sharqda Hisor tizmasi. Hamkor klubimiz o‘sha yerdan; ularda bahor biznikidan erta kelishi mumkin.
Geografiya

Qulf 4: Bahor yomg‘iri va loy

Topshiriq: O‘rta Zarafshonda yillik yog‘inning ko‘pi qaysi faslga to‘g‘ri keladi?

🔑 Kalit: Bahor — eng nam fasl (yillik yog‘inning 49 foizi): aprelda qirg‘oqda loy bor, asfalt hovlida yo‘q.

AnvarKanal ko‘chasida ikki chekka tom chekkasi (P va Q) orasi 60 m. Jihoz va suv bazasini ikkalasidan teng uzoqlikka qo‘yamiz.
MalikaSirkul va bo‘linmasiz chizg‘ich bilan yasash: P va Q dan bir xil radiusli ikki aylana chizamiz, kesishgan nuqtalarni tutashtiramiz — o‘rta perpendikulyar PQ ni o‘rtasidan kesadi.
ZarinaQog‘ozda sirkul ishlatamiz, uchi o‘tkir — ehtiyotkor bo‘lamiz va kattalar nazoratida ishlaymiz. Ko‘chada arqon va qoziq bilan xuddi shunday qilamiz.
JasurYasashda santimetr chiziqlaridan foydalanib bo‘lmaydi. Har qadamni asoslash kerak: nima uchun nuqta teng uzoqlikda?
Geometriya

Qulf 5: Ikki chekkaning o‘rtasi

Topshiriq: Yasash masalalarida qaysi asboblar ishlatiladi?

AnvarUch ko‘chadagi barcha tom chekkalarini ko‘zdan kechirish: Malika 3 soatda, Zarina esa 6 soatda bajaradi. Birga qancha vaqt ketadi?
JasurBir soatda Malika ishning 1/3 qismini, Zarina 1/6 qismini bajaradi. Kasrlarni qo‘shish uchun kerak.
MalikaTartib: maxrajlarni ajratamiz, umumiy maxraj 6 ni olamiz, ni topamiz: 1/3 = 2/6. Demak, 2/6 + 1/6 = 3/6 = 1/2.
ZarinaSoatiga ishning yarmi — demak, birga 2 soat. Harflarda ham shunday: 5/(6a²b) va 3/(4ab²) uchun umumiy maxraj 12a²b².
Algebra

Qulf 6: Ikki kuzatuvchi

Topshiriq: Bir kuzatuvchi ishni 4 soatda, ikkinchisi 12 soatda bajaradi. Birga necha soat?

AnvarSanoq tugadi: 3 ko‘cha, binokl, yo‘lakdan; rahbar va mahalla qo‘mitasidan bir kattalar bilan. Uyalarga tegmadik, yaqinlashmadik.
ZarinaTexnologiyadagi kabi jadval tuzdim: uya raqami, qayerga yopishgan, eng yaqin loygacha masofa va «bizning o‘lchovimiz» ustuni. Ko‘cha xaritasi 1:1000 da: 60 m qog‘ozda 6 sm.
MalikaNatija: jami 12 ta uya. 10 tasi tom chekkasi ostida, 2 tasi avtobus bekati to‘sini ostida, ochiq yerda — 0 ta. Hammasi kanal bo‘yidagi ko‘chada; arkadada va yangi uylarda uya yo‘q.
JasurEng yaqin loygacha masofalar (m): 30, 35, 40, 40, 45, 50, 55, 60, 60, 75, 80, 90. Yig‘indi 660, o‘rtachasi 660 : 12 = 55 m. Arkadadan eng yaqin loy 300 m narida.
AnvarHamkor klubga inglizcha yubordik: “Our country is Uzbekistan. It is in Asia. People speak Uzbek. A special food is plov. A special festival is Navruz.”
MalikaUyda o‘qishda Afrika ertagi «The Flying Lion» bor. Men o‘z ertagimni yozdim: “Once upon a time a swallow stayed too long in the north. One day the insects disappeared, so she flew south. Finally, she came back in spring.” Sabab — hasharotlar yo‘qoldi; oqibat — qaldirg‘och janubga uchdi.
TexnologiyaIngliz tili

Qulf 7: Jadval va xulosa

Topshiriq: Arkadada tom chekkasi bor, lekin uya yo‘q; loy 300 m narida. Nima deyish to‘g‘ri?

🔑 Kalit: 12 uya: 10 tasi tom chekkasida, 2 tasi to‘sin ostida, ochiq yerda 0. Hammasi loydan 90 m ichida (o‘rtacha 55 m).

Payshanba

MalikaTanaffusda fizika to‘garagida tajriba: 2 kg li aravacha 3 m/s tezlik bilan turgan 1 kg li aravachaga urilib, ular birikib ketdi.
Anvarda umumiy impuls saqlanadi: m₁υ₁ + m₂υ₂ = (m₁ + m₂)υ. Bu — .
JasurHisob: 2 × 3 + 1 × 0 = 3 × υ, demak υ = 6 : 3 = 2 m/s. Impuls ham 6 kg·m/s edi, ham 6 kg·m/s qoldi.
ZarinaOtish paytidagi ham shu qonundan: jami impuls nol bo‘lib qoladi.
Fizika

Qulf 8: Aravachalar to‘qnashuvi

Topshiriq: 1 kg li aravacha 4 m/s bilan turgan 1 kg liga urilib yopishdi. Umumiy tezlik?

ZarinaAdabiyotda Cho‘lponni o‘rgandik: u 1897-yilda Andijonning Qatorterak sida tug‘ilgan, ham bo‘lgan. «Yorqinoy» dramasini (1921) yozgan, «Kecha va kunduz» esa o‘zbek adabiyotidagi birinchi roman- hisoblanadi.
AnvarU Shekspir, Blok, Gorkiy va Tagor asarlarini o‘zbekchaga tarjima qilgan. Asarlarini o‘zimiz o‘qiymiz, bu yerda aytmaymiz.
JasurRus tilida Л. Н. Толстой (1828–1910) va uning «Акула» hikoyasi. Yangi so‘zlar: палуба, матрос, якорь, акула. Hikoyani kitobdan o‘qiymiz.
AdabiyotRus tili

Qulf 9: Ikki yozuvchi

Topshiriq: Rus so‘zlarini suratlarga moslashtir.

So‘zni mos rasmga sudrang (yoki ikkalasini ketma-ket bosing)

акула 🦈якорь ⚓палуба 🚢море 🌊

Juma

AnvarJahon tarixidan: Usmonlilar beyligi Kichik Osiyoning shimoli-g‘arbida paydo bo‘lgan. Usmon (1299–1326) umrining oxirida Bursa olindi, o‘g‘li Orxon vazirlik lavozimini joriy qildi va tanga zarb ettirdi.
Malika1402-yilda Anqara yaqinida jang bo‘ldi, 1453-yilda esa Konstantinopol olindi. O‘zbekiston tarixidan: Amir Temur 1370-yildan 1405-yilgacha — 35 yil hukmronlik qilgan.
ZarinaTemur haqida asosiy manbalar: Sharafuddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma»si, Ibn Arabshoh asari, Klavixoning kundaligi. Tarixchilar uning o‘rnini turlicha baholaydi, shuning uchun manbalarni solishtirish kerak.
JasurXuddi forum bilan ensiklopediyani solishtirganimizdek: bitta manbaga ishonmaymiz, muallifni va sanani tekshiramiz.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 10: Usmonlilar va manbalar

Topshiriq: Temur 1370-yildan 1405-yilgacha necha yil hukmronlik qildi?

Sinf rahbariJuma. Natijalarni umumlashtiring: mahalla qo‘mitasiga nima tavsiya qilamiz?
AnvarForum: «ochiq yerga uya quradi». Bizning ma’lumot: 12 uyadan 0 tasi ochiq yerda. Forum gapi tasdiqlanmadi.
ZarinaEnsiklopediya: tom chekkasi yoki to‘sin ostida. Bizda 10 + 2 = 12 — hammasi mos.
JasurLoy: eng uzoq uya ham loydan 90 m ichida, o‘rtacha 55 m. Arkadada loy 300 m narida, uya yo‘q. Bu sabab ekanini isbotlamaydi, lekin kuchli ishora.
MalikaTavsiya: 1) kanal ko‘chasida tom ta’mirlanganda tom chekkalarini saqlash; 2) kelasi bahorda arkada hovlisiga kattalar bilan nam tuproqli idish qo‘yib, sinab ko‘rish.
Qaror: ma’lumotlar «tom chekkasi + yaqin atrofda loy» ni qo‘llaydi, forum gapini rad etadi. Tavsiyani hisobotga yozamiz.
Biologiya (Zoologiya)

Qulf 11: Qaror: nima tavsiya qilamiz?

Topshiriq: Qaysi kalitlar birgalikda forum gapini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Qaldirg‘och uyalari tom chekkasi va loyni yaxshi ko‘radi

Maqsad: mahalladagi o‘tgan yilgi qaldirg‘och uyalarida nima umumiy ekanini topish. Ishonchli manba: loydan, tom chekkasi yoki to‘sin ostida. Sanadik: 12 uya — 10 tasi tom chekkasida, 2 tasi to‘sin ostida, ochiq yerda 0 ta; hammasi loydan 90 m ichida (o‘rtacha 55 m). Arkada va yangi uylarda uya yo‘q. Xulosa: tom chekkasi va yaqin loy muhim. Tavsiya: tom chekkalarini saqlash, arkadada nam tuproqni sinash.

— 7-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Ishonchli manba: qaldirg‘och loydan tom chekkasi yoki to‘sin ostiga uya quradi. «Ochiq yerga» degan forum gapi tasdiqlanmagan — uni tekshiramiz.
  2. Qaldirg‘ochlar bahorda qaytadi, o‘tgan yilgi uyalar hali tom ostida turadi — hozir ularni sanash mumkin.
  3. Bahor — eng nam fasl (yillik yog‘inning 49 foizi): aprelda qirg‘oqda loy bor, asfalt hovlida yo‘q.
  4. 12 uya: 10 tasi tom chekkasida, 2 tasi to‘sin ostida, ochiq yerda 0. Hammasi loydan 90 m ichida (o‘rtacha 55 m).

Yulduzli savollar

  1. Xaritada masshtab 1:1000. 90 m qog‘ozda necha santimetr?

  2. 1/2 + 1/3 ni hisoblang.

  3. O‘ylab ko‘r: arkada hovlisidagi nam tuproqli idishga uya qurilsa, bu nimani kuchaytiradi?

Hikoyadagi darslar