🎯 Missiya: Mahalladagi qaldirg‘och uyalarida nima umumiy — va mahalla qo‘mitasiga nima tavsiya qilamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariBahor keldi — qaldirg‘ochlar qaytadigan payt! Bu hafta mahallamizda qaldirg‘och uyalarini o‘rganamiz: o‘tgan yilgi uyalarni sanab, ularda nima umumiy ekanini topamiz.
A
AnvarUchta ko‘cha: kanal bo‘yidagi eski ko‘cha, bozor arkadasi va yangi uylar bloki. Uyalarni yo‘lakdan, binokl bilan sanaymiz, kattalar yonimizda bo‘ladi.
Z
ZarinaQaldirg‘ochlar xuddi bahor xabarchisiday. «Xuddi» — aniq o‘xshashlik; «go‘yo» esa haqiqatda yo‘q, faqat shunday tuyulgan holat: uya go‘yo kichik qasrday. Ular — .
J
JasurGumon: «Ular qaytib kelgandir» — -dir , birga yoziladi. Inkor: «Hech kim ko‘rmadi», «na qor, na yomg‘ir» — .
Siz
Qaytgandir, lekin hali aniq emas. Shuning uchun uyalarni sanaymiz.
Ona tili
🔒Qulf 1: Qaytdimi, qaytmadimi?
Topshiriq: Qaysi gapda o‘xshatish-qiyoslash yuklamasi bor?
A
AnvarQidiruv tizimiga faqat «qaldirg‘och» deb yozsam, natijalar juda ko‘p va aralash. larni aniqroq qilaman: «qaldirg‘och uyasi loy tom chekkasi».
Z
Zarinada ikki sahifa. Birida muallif, sana va ko‘rsatilgan ensiklopediya. Ikkinchisi — nomsiz forum: «qaldirg‘ochlar ochiq yerga uya quradi».
M
MalikaEnsiklopediya: qaldirg‘och loydan, tom chekkasi yoki to‘sin ostiga uya quradi. Forumdagi gapni boshqa manba tasdiqlamadi.
J
JasurRo‘yxatdagi birinchi sahifa har doim eng yaxshisi emas, ba’zilari reklama. Muallifni, sanani tekshiramiz va boshqa ishonchli manbalar bilan solishtiramiz.
Informatika
🔒Qulf 2: To‘g‘ri manbani topamiz
Topshiriq: Qaysi sahifaga ko‘proq ishonamiz?
🔑 Kalit: Ishonchli manba: qaldirg‘och loydan tom chekkasi yoki to‘sin ostiga uya quradi. «Ochiq yerga» degan forum gapi tasdiqlanmagan — uni tekshiramiz.
Seshanba
Z
ZarinaBiologiyada qushlar uch guruhga bo‘linishini o‘rgandik: butun yil bir joyda, sovuqda qorsiz joyga o‘tadi, esa kuzda issiq o‘lkalarga ketadi.
A
AnvarO‘troqlar: ko‘k kaptar, chumchuq, zaboniy. Uchib ketuvchilar: qaldirg‘och, bulbul, laylak — yozning oxirida hasharotlar yo‘qolgani uchun.
M
MalikaBahorda ko‘payish instinkti ularni uyga qaytaradi. Demak, o‘tgan yilgi uyalar hali tom ostida turgan bo‘ladi.
J
JasurQaldirg‘och chumchuqsimonlardan: dumi ayri, qanoti tor, tumshug‘i yassi va keng ochiladi. Hasharotni havoda tutadi, loydan uya quradi, 4–6 ta tuxum qo‘yadi. orqali uchish yo‘llari o‘rganiladi.
Biologiya (Zoologiya)
🔒Qulf 3: Kim uchib ketadi?
Topshiriq: Qushlarni guruhlarga ajrat.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
O‘troq
Uchib ketuvchi
🔑 Kalit: Qaldirg‘ochlar bahorda qaytadi, o‘tgan yilgi uyalar hali tom ostida turadi — hozir ularni sanash mumkin.
Chorshanba
Z
ZarinaGeografiyada O‘rta Zarafshon iqlimini o‘rgandik: qish sovuq, yoz issiq va quruq. Yog‘in g‘arbdan sharqqa ko‘payadi: Samarqandda yiliga taxminan 328 mm.
A
AnvarYillik yog‘inning 49 foizi bahorda, 33 foizi qishda, yozda atigi 4 foiz yog‘adi. Demak, bahor — eng nam fasl.
M
MalikaAprelda qirg‘oq va tuproq nam, loy topiladi. Asfalt hovlida esa yomg‘irdan loy hosil bo‘lmaydi.
J
JasurQashqadaryo okrugi janubda: shimolda Qoratepa tog‘lari, g‘arbda Qarshi cho‘li, sharqda Hisor tizmasi. Hamkor klubimiz o‘sha yerdan; ularda bahor biznikidan erta kelishi mumkin.
Geografiya
🔒Qulf 4: Bahor yomg‘iri va loy
Topshiriq: O‘rta Zarafshonda yillik yog‘inning ko‘pi qaysi faslga to‘g‘ri keladi?
🔑 Kalit: Bahor — eng nam fasl (yillik yog‘inning 49 foizi): aprelda qirg‘oqda loy bor, asfalt hovlida yo‘q.
A
AnvarKanal ko‘chasida ikki chekka tom chekkasi (P va Q) orasi 60 m. Jihoz va suv bazasini ikkalasidan teng uzoqlikka qo‘yamiz.
M
MalikaSirkul va bo‘linmasiz chizg‘ich bilan yasash: P va Q dan bir xil radiusli ikki aylana chizamiz, kesishgan nuqtalarni tutashtiramiz — o‘rta perpendikulyar PQ ni o‘rtasidan kesadi.
Z
ZarinaQog‘ozda sirkul ishlatamiz, uchi o‘tkir — ehtiyotkor bo‘lamiz va kattalar nazoratida ishlaymiz. Ko‘chada arqon va qoziq bilan xuddi shunday qilamiz.
J
JasurYasashda santimetr chiziqlaridan foydalanib bo‘lmaydi. Har qadamni asoslash kerak: nima uchun nuqta teng uzoqlikda?
Geometriya
🔒Qulf 5: Ikki chekkaning o‘rtasi
Topshiriq: Yasash masalalarida qaysi asboblar ishlatiladi?
A
AnvarUch ko‘chadagi barcha tom chekkalarini ko‘zdan kechirish: Malika 3 soatda, Zarina esa 6 soatda bajaradi. Birga qancha vaqt ketadi?
J
JasurBir soatda Malika ishning 1/3 qismini, Zarina 1/6 qismini bajaradi. Kasrlarni qo‘shish uchun kerak.
M
MalikaTartib: maxrajlarni ajratamiz, umumiy maxraj 6 ni olamiz, ni topamiz: 1/3 = 2/6. Demak, 2/6 + 1/6 = 3/6 = 1/2.
Z
ZarinaSoatiga ishning yarmi — demak, birga 2 soat. Harflarda ham shunday: 5/(6a²b) va 3/(4ab²) uchun umumiy maxraj 12a²b².
Algebra
🔒Qulf 6: Ikki kuzatuvchi
Topshiriq: Bir kuzatuvchi ishni 4 soatda, ikkinchisi 12 soatda bajaradi. Birga necha soat?
A
AnvarSanoq tugadi: 3 ko‘cha, binokl, yo‘lakdan; rahbar va mahalla qo‘mitasidan bir kattalar bilan. Uyalarga tegmadik, yaqinlashmadik.
Z
ZarinaTexnologiyadagi kabi jadval tuzdim: uya raqami, qayerga yopishgan, eng yaqin loygacha masofa va «bizning o‘lchovimiz» ustuni. Ko‘cha xaritasi 1:1000 da: 60 m qog‘ozda 6 sm.
M
MalikaNatija: jami 12 ta uya. 10 tasi tom chekkasi ostida, 2 tasi avtobus bekati to‘sini ostida, ochiq yerda — 0 ta. Hammasi kanal bo‘yidagi ko‘chada; arkadada va yangi uylarda uya yo‘q.
J
JasurEng yaqin loygacha masofalar (m): 30, 35, 40, 40, 45, 50, 55, 60, 60, 75, 80, 90. Yig‘indi 660, o‘rtachasi 660 : 12 = 55 m. Arkadadan eng yaqin loy 300 m narida.
A
AnvarHamkor klubga inglizcha yubordik: “Our country is Uzbekistan. It is in Asia. People speak Uzbek. A special food is plov. A special festival is Navruz.”
M
MalikaUyda o‘qishda Afrika ertagi «The Flying Lion» bor. Men o‘z ertagimni yozdim: “Once upon a time a swallow stayed too long in the north. One day the insects disappeared, so she flew south. Finally, she came back in spring.” Sabab — hasharotlar yo‘qoldi; oqibat — qaldirg‘och janubga uchdi.
TexnologiyaIngliz tili
🔒Qulf 7: Jadval va xulosa
Topshiriq: Arkadada tom chekkasi bor, lekin uya yo‘q; loy 300 m narida. Nima deyish to‘g‘ri?
🔑 Kalit: 12 uya: 10 tasi tom chekkasida, 2 tasi to‘sin ostida, ochiq yerda 0. Hammasi loydan 90 m ichida (o‘rtacha 55 m).
Payshanba
M
MalikaTanaffusda fizika to‘garagida tajriba: 2 kg li aravacha 3 m/s tezlik bilan turgan 1 kg li aravachaga urilib, ular birikib ketdi.
A
Anvarda umumiy impuls saqlanadi: m₁υ₁ + m₂υ₂ = (m₁ + m₂)υ. Bu — .
J
JasurHisob: 2 × 3 + 1 × 0 = 3 × υ, demak υ = 6 : 3 = 2 m/s. Impuls ham 6 kg·m/s edi, ham 6 kg·m/s qoldi.
Z
ZarinaOtish paytidagi ham shu qonundan: jami impuls nol bo‘lib qoladi.
Fizika
🔒Qulf 8: Aravachalar to‘qnashuvi
Topshiriq: 1 kg li aravacha 4 m/s bilan turgan 1 kg liga urilib yopishdi. Umumiy tezlik?
Z
ZarinaAdabiyotda Cho‘lponni o‘rgandik: u 1897-yilda Andijonning Qatorterak sida tug‘ilgan, ham bo‘lgan. «Yorqinoy» dramasini (1921) yozgan, «Kecha va kunduz» esa o‘zbek adabiyotidagi birinchi roman- hisoblanadi.
A
AnvarU Shekspir, Blok, Gorkiy va Tagor asarlarini o‘zbekchaga tarjima qilgan. Asarlarini o‘zimiz o‘qiymiz, bu yerda aytmaymiz.
J
JasurRus tilida Л. Н. Толстой (1828–1910) va uning «Акула» hikoyasi. Yangi so‘zlar: палуба, матрос, якорь, акула. Hikoyani kitobdan o‘qiymiz.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 9: Ikki yozuvchi
Topshiriq: Rus so‘zlarini suratlarga moslashtir.
So‘zni mos rasmga sudrang (yoki ikkalasini ketma-ket bosing)
акула🦈якорь⚓палуба🚢море🌊
Juma
A
AnvarJahon tarixidan: Usmonlilar beyligi Kichik Osiyoning shimoli-g‘arbida paydo bo‘lgan. Usmon (1299–1326) umrining oxirida Bursa olindi, o‘g‘li Orxon vazirlik lavozimini joriy qildi va tanga zarb ettirdi.
M
Malika1402-yilda Anqara yaqinida jang bo‘ldi, 1453-yilda esa Konstantinopol olindi. O‘zbekiston tarixidan: Amir Temur 1370-yildan 1405-yilgacha — 35 yil hukmronlik qilgan.
Z
ZarinaTemur haqida asosiy manbalar: Sharafuddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma»si, Ibn Arabshoh asari, Klavixoning kundaligi. Tarixchilar uning o‘rnini turlicha baholaydi, shuning uchun manbalarni solishtirish kerak.
J
JasurXuddi forum bilan ensiklopediyani solishtirganimizdek: bitta manbaga ishonmaymiz, muallifni va sanani tekshiramiz.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Usmonlilar va manbalar
Topshiriq: Temur 1370-yildan 1405-yilgacha necha yil hukmronlik qildi?
S
Sinf rahbariJuma. Natijalarni umumlashtiring: mahalla qo‘mitasiga nima tavsiya qilamiz?
A
AnvarForum: «ochiq yerga uya quradi». Bizning ma’lumot: 12 uyadan 0 tasi ochiq yerda. Forum gapi tasdiqlanmadi.
Z
ZarinaEnsiklopediya: tom chekkasi yoki to‘sin ostida. Bizda 10 + 2 = 12 — hammasi mos.
J
JasurLoy: eng uzoq uya ham loydan 90 m ichida, o‘rtacha 55 m. Arkadada loy 300 m narida, uya yo‘q. Bu sabab ekanini isbotlamaydi, lekin kuchli ishora.
M
MalikaTavsiya: 1) kanal ko‘chasida tom ta’mirlanganda tom chekkalarini saqlash; 2) kelasi bahorda arkada hovlisiga kattalar bilan nam tuproqli idish qo‘yib, sinab ko‘rish.
Siz
Qaror: ma’lumotlar «tom chekkasi + yaqin atrofda loy» ni qo‘llaydi, forum gapini rad etadi. Tavsiyani hisobotga yozamiz.
Biologiya (Zoologiya)
🔒Qulf 11: Qaror: nima tavsiya qilamiz?
Topshiriq: Qaysi kalitlar birgalikda forum gapini rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Qaldirg‘och uyalari tom chekkasi va loyni yaxshi ko‘radi
Maqsad: mahalladagi o‘tgan yilgi qaldirg‘och uyalarida nima umumiy ekanini topish. Ishonchli manba: loydan, tom chekkasi yoki to‘sin ostida. Sanadik: 12 uya — 10 tasi tom chekkasida, 2 tasi to‘sin ostida, ochiq yerda 0 ta; hammasi loydan 90 m ichida (o‘rtacha 55 m). Arkada va yangi uylarda uya yo‘q. Xulosa: tom chekkasi va yaqin loy muhim. Tavsiya: tom chekkalarini saqlash, arkadada nam tuproqni sinash.
— 7-B jamoa
Topilgan kalitlar
Ishonchli manba: qaldirg‘och loydan tom chekkasi yoki to‘sin ostiga uya quradi. «Ochiq yerga» degan forum gapi tasdiqlanmagan — uni tekshiramiz.
Qaldirg‘ochlar bahorda qaytadi, o‘tgan yilgi uyalar hali tom ostida turadi — hozir ularni sanash mumkin.
Bahor — eng nam fasl (yillik yog‘inning 49 foizi): aprelda qirg‘oqda loy bor, asfalt hovlida yo‘q.
12 uya: 10 tasi tom chekkasida, 2 tasi to‘sin ostida, ochiq yerda 0. Hammasi loydan 90 m ichida (o‘rtacha 55 m).
Yulduzli savollar
Xaritada masshtab 1:1000. 90 m qog‘ozda necha santimetr?
1/2 + 1/3 ni hisoblang.
O‘ylab ko‘r: arkada hovlisidagi nam tuproqli idishga uya qurilsa, bu nimani kuchaytiradi?