Rim respublikasining qulashi
Qullar qo‘zg‘olonlari va fuqarolar o‘rtasidagi nizolar Rim respublikasini zaiflashtirdi. Mil. avv. I asrda yollanma qo‘shinlarga tayangan sarkardalar asosiy kuchga aylandi. Krass va Pompey uzoq vaqt hokimiyat uchun kurashdi; Galliya urushlarida g‘alaba qozongan Yuliy Sezar mashhur bo‘ldi. Mil. avv. 49-yilda u qo‘shin bilan Rubikon daryosidan o‘tdi («Qur’a tashlandi!» iborasi shu bilan bog‘liq) va fuqarolar urushini boshladi. Pompeyni yengib, Sezar diktatorga aylandi; keyinchalik uni umrbod diktator deb e’lon qilishdi. Rimda «imperator» unvoni dastlab faxriy harbiy nom bo‘lgan; Sezar rasman imperator emas, diktator edi. Mil. avv. 44-yil 15-martda Brut va boshqa senatorlar fitnasi natijasida u Senatda o‘ldirildi. Respublika tiklanmadi, balki yangi fuqarolar urushlari boshlandi. Sezarning jiyanining o‘g‘li va merosxo‘ri Oktavian Antoniy bilan ittifoqda Brutni yengdi, so‘ng Antoniyni mil. avv. 31-yilda Aksiy dengiz jangida mag‘lub etdi; Antoniy va Kleopatra mil. avv. 30-yilda o‘z joniga qasd qildi, Misr Rim provinsiyasiga aylandi. Mil. avv. 27-yilda Senat Oktavianga Avgust unvonini berdi; shu yildan Rim imperiyasi (princepat) davri boshlandi. Kitobdagi 29-yil sanasi aniq emas, asosiy sana — 27. Milodiy II asrda, Trayan (98-yildan) davrida imperiya eng katta hududga yetdi.
«Sezar qaror qiladi»: sinf Rubikon oldida turgan Sezar maslahatini «Senat» va «askarlar» bo‘lib muhokama qiladi.