Qadimgi Xitoy

Xitoyda qadimgi sivilizatsiyalar Xuanxe (Sariq daryo) va Yantszi daryolari vodiylarida vujudga kelgan. An’anaga ko‘ra, birinchi sulola Sya sulolasi hisoblanadi; yozma va arxeologik dalillarga tayanuvchi ilk ishonchli davlat — Shan (Yin) davlati, u mil. avv. taxminan XVI–XI asrlarda Xuanxe vodiysida mavjud bo‘lgan; uning suyakka bitilgan yozuvlari saqlangan. Mil. avv. XI asr oxirida (taxminan 1046-yil) chjou qabilasi Shanni yengib, Chjou davlatini tuzdi. Chjou hukmdorlari o‘zlarini «Osmon o‘g‘illari», davlatni «Osmon ostidagi podsholik» deb atagan. Xitoyda dehqonchilik hurmatli kasb edi: tariq, bug‘doy, keyinroq sholi yetishtirilgan; choy o‘stirilgan. Tut daraxti o‘stirilib, uning bargi bilan ipak qurti boqilgan, pilladan ipak shoyi to‘qilgan; ipak qadimda Xitoyning mashhur mahsuloti edi. Mil. avv. VIII–V asrlarda Chjou markaziy hokimiyati zaiflashib, viloyat hukmdorlari mustaqil bo‘lib oldi («ko‘p podsholiklar» davri); keyin «kurashayotgan podsholiklar» davri (mil. avv. 475–221) boshlandi va Sin davlati hukmdori hammani yengib, Xitoyni birlashtirdi.