Old Osiyo davlatlari

Mil. avv. II ming yillikda Old Osiyoda Ossuriya, Xett, Mitanni kabi davlatlar va Finikiya shahar-davlatlari shakllana boshladi. Ossuriya Dajla va Frot yuqori oqimida paydo bo‘lgan; poytaxti avval Oshshur, keyin Nineviya. Ossuriyaliklar kuchli qo‘shin bilan qo‘shni yerlarni zabt etib, o‘lpon yig‘gan. Podsho Oshshurbanapal (mil. avv. VII asr) Nineviyada mixxatli loy taxtachalardan iborat ulkan kutubxona to‘plagan. Nineviya mil. avv. 612-yilda Bobil va Midiya qo‘shinlari tomonidan egallanib, Ossuriya davlati tugadi (so‘nggi qoldiqlar 605-yilgacha). Xettlar Kichik Osiyoda (hozirgi Turkiya) o‘z davlatini tuzdi, poytaxti Xattusa edi; ular jangovar aravalar va temir qurollardan foydalangan. Mil. avv. XII asr boshlarida davlat «dengiz xalqlari» va boshqa dushmanlar zarbasidan qulagan. Hozirgi Suriya hududida Mitanni qudratli otliq qo‘shinga ega edi. Urartu davlati (poytaxti Tushpa) Van ko‘li atrofida, hozirgi Turkiya sharqi va Armaniston hududida joylashgan, mil. avv. IX–VIII asrlarda gullab-yashnagan. Finikiya O‘rtayer dengizi sharqiy sohilida (hozirgi Livan) bo‘lib, Tir, Sidon, Ugarit kabi savdo shaharlari bilan mashhur edi. Mil. avv. XI–X asrlarda finikiyaliklar 22 undosh harfli alifbo yaratdi; yunonlar uni qabul qilib, unli harflarni qo‘shdi. Falastinda mil. avv. XI asrda Isroil podsholigi paydo bo‘ldi. Yahudiylarning diniy kitoblari «Bibliya»ga («kitob» ma’nosida) jamlangan.