O‘rta Osiyoda ahamoniylar hukmronligi

Kir II O‘rta Osiyo yerlarini bosib olishga urinib ko‘rgan birinchi fors podshosi bo‘ldi: u Parfiya, Marg‘iyona va Baqtriyani egalladi. Mil. avv. 530-yilda u massagetlar ustiga yurish qildi. Gerodotning yozishicha, massagetlar malikasi To‘maris forslarga qaytib ketishni taklif qildi, Kir II rad etdi; qattiq jangda massagetlar g‘alaba qozondi va Kir II halok bo‘ldi. Doro I hukmronligining boshida, mil. avv. 522-yil atrofida, Marg‘iyonada Frada boshchiligida forslarga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarildi; uni bostirishdi, Frada qatl etildi. Bu haqda Behistun bitigida yozilgan. Doro I saklarga ham yurish qildi (Behistunda tigraxauda saklarning sardori Skunxa tilga olinadi). Polien hikoya qiladi: sak cho‘poni Shiroq forslarni suvsiz cho‘lga boshlab borib, ularni halokatga uchratgan. Ahamoniylar bosib olingan yerlarni satrapliklarga bo‘ldi; satrapga katta hokimiyat berilgan. O‘rta Osiyo xalqlari kumush, chorva mollari, hunarmandchilik buyumlari bilan soliq to‘lagan va fors qo‘shinida jang qilgan: Gerodot yunon-fors urushlarida baqtriyaliklar, saklar, so‘g‘diylar va xorazmliklar ishtirok etganini yozgan. Bu davrda shaharlar (Afrosiyob, Qiziltepa, Yerqo‘rg‘on, Uzunqir) rivojlandi, oltin va kumush qazib olindi, dastlabki tangalar tarqaldi. 1877-yilda Amudaryo xazinasi topildi — zargarlik san’atining bebaho namunalari; u hozir Britaniya muzeyida saqlanadi.