O‘rta Osiyoda ahamoniylar hukmronligi
Kir II O‘rta Osiyo yerlarini bosib olishga urinib ko‘rgan birinchi fors podshosi bo‘ldi: u Parfiya, Marg‘iyona va Baqtriyani egalladi. Mil. avv. 530-yilda u massagetlar ustiga yurish qildi. Gerodotning yozishicha, massagetlar malikasi To‘maris forslarga qaytib ketishni taklif qildi, Kir II rad etdi; qattiq jangda massagetlar g‘alaba qozondi va Kir II halok bo‘ldi. Doro I hukmronligining boshida, mil. avv. 522-yil atrofida, Marg‘iyonada Frada boshchiligida forslarga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarildi; uni bostirishdi, Frada qatl etildi. Bu haqda Behistun bitigida yozilgan. Doro I saklarga ham yurish qildi (Behistunda tigraxauda saklarning sardori Skunxa tilga olinadi). Polien hikoya qiladi: sak cho‘poni Shiroq forslarni suvsiz cho‘lga boshlab borib, ularni halokatga uchratgan. Ahamoniylar bosib olingan yerlarni satrapliklarga bo‘ldi; satrapga katta hokimiyat berilgan. O‘rta Osiyo xalqlari kumush, chorva mollari, hunarmandchilik buyumlari bilan soliq to‘lagan va fors qo‘shinida jang qilgan: Gerodot yunon-fors urushlarida baqtriyaliklar, saklar, so‘g‘diylar va xorazmliklar ishtirok etganini yozgan. Bu davrda shaharlar (Afrosiyob, Qiziltepa, Yerqo‘rg‘on, Uzunqir) rivojlandi, oltin va kumush qazib olindi, dastlabki tangalar tarqaldi. 1877-yilda Amudaryo xazinasi topildi — zargarlik san’atining bebaho namunalari; u hozir Britaniya muzeyida saqlanadi.
Ikki bola sinf eshigi oldidagi tortishuvni har xil aytib berdi. O‘qituvchi ikkalasini ham eshitdi, so‘ng uchinchi guvohdan so‘radi. Kim aytayotgani muhim ekan: tomonlarning har biri voqeani o‘zicha ko‘radi. Tarixchi ham manba kim tomonidan va kim uchun yozilganini so‘raydi.
Sudya ikki tomonni ham tinglaydi, jurnalist voqeani turli guvohlardan so‘raydi, tarixchi qaysi manba kim uchun yozilganini aniqlaydi.
Bitta oddiy voqea haqida ikki odamdan so‘rab, ularning gaplari qayerda mos kelishini va qayerda farq qilishini qog‘ozga yozing.
«Gerodot xabari»: bolalar To‘maris va Kir II jangi haqida xabarchi kabi 3 gap aytadi.