ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Qadimgi Xorazm, Qang‘ va Davan davlati

Darslar 35 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
35

Qadimgi Xorazm, Qang‘ va Davan davlati

Darslik: 133–136-betlar
MaqsadXorazm, Qang‘ va Davan davlatlarining joylashuvi, shaharlari, xo‘jaligi va madaniyatini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Xorazm · KhorezmQang‘ (Qangyuy) · Kangju (Kang)Davan · Davan (Dayuan, in Fergana)«samoviy otlar» · “heavenly horses”
Tushuntirish

Kitobga ko‘ra, mil. avv. IV asrda Xorazm Ahamoniylar davlatidan ajralib mustaqil bo‘ldi va Aleksandr hamda salavkiylar davrida ham mustaqil qoldi. Xo‘jalik asosi dehqonchilik bo‘lgan. Xorazmda shaharsozlik mil. avv. VII asrdan boshlangan (Ko‘zaliqir); katta qal’alar — Qal’aliqir, Jonbosqal’a, Qo‘yqirilganqal’a (aylana shaklidagi mustahkam ibodatxona) mashhur. Milodiy II–III asrlarda Tuproqqal’a shahri qurilgan: u qudratli devorlar bilan o‘ralgan, markaziy ko‘chasi va mahallalari bo‘lgan, saroyi devorlari shohlar, sozandalar va hayvonlar tasviri bilan bezatilgan, zalda bo‘yalgan loy haykallar turgan. Xorazmda hunarmandchilik (kulolchilik, qurol, zargarlik) rivojlangan, mil. avv. I asr va milodiy dastlabki asrlarda kumush va mis tangalar zarb qilingan; mahalliy yozuv va milodiy I asrda ishlab chiqilgan mahalliy taqvim VIII asrgacha ishlatilgan. Qang‘ davlati (xitoy manbalarida Qangyuy) taxminan mil. avv. III asrda Toshkent vohasi va Sirdaryo bo‘ylarida vujudga kelgan; uning hududidan Buyuk Ipak yo‘lining shimoliy tarmog‘i o‘tgan, hukmdorlari o‘z tangalarini zarb qilgan; milodiy III asrda u parchalangan. Davan davlati Farg‘ona vodiysida (mil. avv. III asr – milodiy III asr) bo‘lgan; unda sholi, bug‘doy, uzum yetishtirilgan. Xitoy hukmdorlari Farg‘onaning chopqir, baquvvat zotli otlarini «samoviy otlar» deb qadrlagan va ular uchun Davanga yurish qilgan (mil. avv. 104–101-yillar), ammo davlatni bo‘ysundira olmagan.

AmudaryoSirdaryoHozirgi chegaralarXorazmKangyuyDavanO‘zbekiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘qituvchi sinfga sopol kosa, mato va o‘ymakor quti keltirib, ularning har biri boshqa-boshqa viloyatda yasalganini aytdi. Har joy o‘z tuprog‘i, iqlimi va ustalari tufayli o‘ziga xos mahsulot bilan mashhur ekan. Qadimgi Xorazm, Qang‘ va Davan ham o‘z yeriga xos mahsulot va hunarlari bilan ajralib turgan.

Kim ishlatadi

Hunarmand o‘z yurtining xomashyosi bilan ishlaydi, turizm xodimi mintaqa mahsulotlarini tanishtiradi, tadbirkor mahalliy mahsulotni boshqa joyga olib boradi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zbekistonning turli joylarida tayyorlanadigan uchta narsani yozing va har bir joy shu ishga nega mos kelishini o‘ylab, bir gap yozing.

Namunalar
Tuproqqal’a: devor, burjlar, markaziy ko‘cha, mahallalar, saroy — rejalashtirilgan shahar belgilari.
Farg‘ona oti → xitoyliklar «samoviy ot» deb atagan → savdo va urushlar sababi.
Sinfda faoliyat

«Uch davlat»: bolalar xaritada Xorazm, Qang‘ (Toshkent vohasi) va Davan (Farg‘ona) hududlarini rangli belgilaydi va har biriga bitta so‘z (ot, qal’a, ipak yo‘li) yozadi.

Mashq
1
Xorazmning uchta qadimgi qal’asini yoki shahrini ayting.
2
Qang‘ davlati qayerda joylashgan va undan qaysi yo‘l o‘tgan?
3
Xitoyliklar Davanni nima uchun bosib olmoqchi bo‘lgan?
4
Xorazm madaniyatining qaysi belgilari uning yuksak darajasini ko‘rsatadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQulf reklamasini tekshiramizHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →