ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Qadimgi Misr madaniyati

Darslar 11 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
11

Qadimgi Misr madaniyati

Darslik: 40–42-betlar
MaqsadMisr iyerogliflari, ularning o‘qilishi, hamda astronomiya, geometriya, taqvim va o‘lchovlardagi yutuqlarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
iyeroglif · hieroglyphpapirus · papyrus (paper from reed stems)Rozett bitiktoshi · Rosetta Stonetaqvim · calendar
Tushuntirish

Misr yozuvi insoniyatning eng qadimgi yozuvlaridan biri edi. Dastlab har bir so‘z rasm shaklida yozilgan. Yunonlar uni «iyeroglif» («muqaddas bitik») deb atagan, chunki u asosan maqbaralar va ibodatxonalar devorlariga, xudolar haykallariga o‘yib yozilgan. Yozuvni o‘rganish qiyin bo‘lgan, shu sababli savodli kotiblar (xattotlar) hurmatda bo‘lgan. Qamish qalam va mineral bo‘yoqlar bilan papirus — papirus poyasidan tayyorlangan «qog‘oz»ga yozishgan. 1799-yilda Rozett (Rashid) shahri yaqinida bir bitiktosh topildi, unda bir xil matn iyeroglif, demotik (xalq yozuvi) va yunon yozuvida bitilgan edi. Fransuz olimi Jan-Fransua Shampolyon yunoncha matnga tayanib, 1822-yilda iyeroglif yozuvini o‘qib chiqdi. Bitiktosh hozir Londondagi Britaniya muzeyida saqlanadi. Misrliklar yulduzlarni kuzatib astronomiyaga asos solgan; yilni 365 kun deb belgilab, 30 kunlik 12 oy va 5 qo‘shimcha kunga bo‘lgan. Yerni o‘lchash geometriyaga olib kelgan, ular kasrlar bilan ham hisoblagan. Asosiy o‘lchov birligi «podsho tirsagi» (≈52,5 sm) edi; vaqt suv soatlari bilan o‘lchangan.

1799Rozetta toshi topildi1822Shampolyon o‘qidi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bekatdagi tablo stansiya nomini ham o‘zbekcha, ham inglizcha yozgan edi. Ingliz harflarini endi o‘rganayotgan o‘quvchi o‘zbekcha so‘zni o‘qib, inglizcha yozuvni ham tushundi. Bir matn ikki tilda berilsa, notanish yozuvni ochish osonlashadi.

Kim ishlatadi

Tarjimon ikki tildagi matnni moslashtiradi, tilshunos eski yozuvlarni o‘qiydi, kriptograf yashirin yozuvni ochadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi qadoq yoki yozuvdan ikki tilda yozilgan uchta so‘z juftini toping va yonma-yon yozib chiqing.

Namunalar
Hisob: 12 × 30 + 5 = 365 — Misr yili.
Rozett bitiktoshi: bir matn → iyeroglif + demotik + yunon yozuvi → yunoncha o‘qiladi → iyerogliflarni o‘qish kaliti.
Sinfda faoliyat

«Ismingiz iyeroglifda»: bolalar ismining birinchi harfi uchun o‘zlari oddiy rasm-belgi chizadi va uni o‘rtoqlariga o‘qitadi.

Mashq
1
Iyeroglif so‘zi nimani anglatadi va nima uchun shunday atalgan?
2
Iyerogliflarni kim va qachon o‘qigan? Bunga nima yordam bergan?
3
Misr taqvimida 12 oy har biri 30 kundan va 5 qo‘shimcha kun bor edi. Yil necha kun?
4
Nima uchun misrliklarga astronomiya va geometriya kerak bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYorliqsiz ko‘chatlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →