☰ Mundarija · Tarix

Qadimgi Misr madaniyati

Darslar 11 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
11

Qadimgi Misr madaniyati

Darslik: 40–42-betlar
MaqsadMisr iyerogliflari, ularning o‘qilishi, hamda astronomiya, geometriya, taqvim va o‘lchovlardagi yutuqlarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
iyeroglif · hieroglyphpapirus · papyrus (paper from reed stems)Rozett bitiktoshi · Rosetta Stonetaqvim · calendar
Tushuntirish

Misr yozuvi insoniyatning eng qadimgi yozuvlaridan biri edi. Dastlab har bir so‘z rasm shaklida yozilgan. Yunonlar uni «iyeroglif» («muqaddas bitik») deb atagan, chunki u asosan maqbaralar va ibodatxonalar devorlariga, xudolar haykallariga o‘yib yozilgan. Yozuvni o‘rganish qiyin bo‘lgan, shu sababli savodli kotiblar (xattotlar) hurmatda bo‘lgan. Qamish qalam va mineral bo‘yoqlar bilan papirus — papirus poyasidan tayyorlangan «qog‘oz»ga yozishgan. 1799-yilda Rozett (Rashid) shahri yaqinida bir bitiktosh topildi, unda bir xil matn iyeroglif, demotik (xalq yozuvi) va yunon yozuvida bitilgan edi. Fransuz olimi Jan-Fransua Shampolyon yunoncha matnga tayanib, 1822-yilda iyeroglif yozuvini o‘qib chiqdi. Bitiktosh hozir Londondagi Britaniya muzeyida saqlanadi. Misrliklar yulduzlarni kuzatib astronomiyaga asos solgan; yilni 365 kun deb belgilab, 30 kunlik 12 oy va 5 qo‘shimcha kunga bo‘lgan. Yerni o‘lchash geometriyaga olib kelgan, ular kasrlar bilan ham hisoblagan. Asosiy o‘lchov birligi «podsho tirsagi» (≈52,5 sm) edi; vaqt suv soatlari bilan o‘lchangan.

Namunalar
Hisob: 12 × 30 + 5 = 365 — Misr yili.
Rozett bitiktoshi: bir matn → iyeroglif + demotik + yunon yozuvi → yunoncha o‘qiladi → iyerogliflarni o‘qish kaliti.
Sinfda faoliyat

«Ismingiz iyeroglifda»: bolalar ismining birinchi harfi uchun o‘zlari oddiy rasm-belgi chizadi va uni o‘rtoqlariga o‘qitadi.

Mashq
1
Iyeroglif so‘zi nimani anglatadi va nima uchun shunday atalgan?
2
Iyerogliflarni kim va qachon o‘qigan? Bunga nima yordam bergan?
3
Misr taqvimida 12 oy har biri 30 kundan va 5 qo‘shimcha kun bor edi. Yil necha kun?
4
Nima uchun misrliklarga astronomiya va geometriya kerak bo‘lgan?