ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Buyuk Ipak yo‘li

Darslar 37 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
37

Buyuk Ipak yo‘li

Darslik: 142–144-betlar
MaqsadBuyuk Ipak yo‘lining vujudga kelishi, yo‘nalishi, tovarlari va ahamiyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Buyuk Ipak yo‘li · the Great Silk Roadkarvon · caravanChjan Syan · Zhang Qianelchi · envoy
Tushuntirish

Buyuk Ipak yo‘li — Sharq va G‘arb xalqlari o‘rtasidagi savdo va madaniy aloqalar yo‘llari tarmog‘i. U mil. avv. II asrda shakllanib, taxminan XVI asrgacha ahamiyatini saqlagan. «Ipak yo‘li» nomini 1877-yilda nemis geografi Ferdinand fon Rixtgofen bergan. Yo‘l Xitoyning Sian (Chanan) shahridan boshlanib, Dunxuan, Sharqiy Turkiston (Yorkent), O‘rta Osiyo (Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv), Eron va Mesopotamiya orqali O‘rtayer dengizi sohilgacha borgan; uning uzunligi taxminan 6–7 ming km, tarmoqlari bilan birga 12 ming kilometrgacha hisoblanadi. Yo‘lning ochilishiga Xitoy imperatori U-Di elchisi Chjan Syanning safari sabab bo‘lgan: u mil. avv. 138-yil atrofida xunnlarga qarshi ittifoqchi izlab jo‘natilgan, xunnlar qo‘liga tushib, taxminan o‘n yil asirlikda bo‘lgan, qochib Farg‘onaga, So‘g‘d va Baqtriyaga borgan, Xitoyga qaytib Farg‘ona oti va beda urug‘ini olib kelgan. So‘g‘diyonadan Xitoyga jun gazlama, gilam, zargarlik buyumlari, qimmatbaho toshlar, Farg‘ona va Baqtriyadan otlar va tuyalar, Badaxshondan la’l, uzum, anor va yong‘oq olib borilgan; Xitoydan ipak, guruch, Hindistondan ip-gazlama va paxta chigiti keltirilgan. O‘rta Osiyo yo‘lning markazida bo‘lib, bu yerga savdogarlar, hunarmandlar, olimlar va musiqachilar kelgan. Yo‘l tovarlar bilan birga g‘oyalar, dinlar, ixtirolar (masalan, qog‘oz) almashinuviga ham yordam bergan.

Buyuk Ipak yo‘liSianDunxuanYorkandSamarqandMarv
piyoda217 kuntuya karvoni163 kunyelkanli kema43 kunavtomobil8,1 kunsamolyot7,8 soat

6500 km · Piyoda ≈ 30 km/kun, karvon ≈ 40, kema ≈ 150, avtomobil ≈ 800, samolyot ≈ 20 000 km/kun

Ustunlar uzunligi logarifmik shkalada

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi daftarini qo‘liga olib, qog‘oz bir joyda, bosma boshqa joyda, yelim yana boshqa joyda tayyorlangan bo‘lishi mumkinligini o‘ylab ko‘rdi. Buyum ko‘p qo‘llardan o‘tib unga yetib kelgan. Ipak yo‘lida ham mol bir savdogardan ikkinchisiga o‘tib, uzoq yo‘lni bosib o‘tgan.

Kim ishlatadi

Haydovchi yukni bir shahardan ikkinchisiga olib boradi, bojxona xodimi yuk hujjatlarini tekshiradi, logist ta’minot yo‘lini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta buyumni (masalan, qalam) tanlab, uni yasash va sizgacha yetkazishda nechta kasb egasi qatnashgan bo‘lishi mumkinligini ro‘yxat qilib yozing.

Namunalar
Karvon yo‘li: Sian → Dunxuan → Yorkent → Samarqand → Buxoro → Marv → O‘rtayer dengizi.
Almashinuv: So‘g‘d → gilam va gazlama; Farg‘ona → ot; Xitoy → ipak.
Sinfda faoliyat

«Karvon»: bolalar savdogar bo‘lib, tovar kartochkalarini ayirboshlaydi (ipak, ot, gilam, uzum) va qaysi mamlakatdan ekanini aytadi.

Mashq
1
«Ipak yo‘li» nomini kim va qachon bergan?
2
Chjan Syan kim va u nima uchun jo‘natilgan?
3
O‘zbekistonning Buyuk Ipak yo‘lidagi uchta shahrini ayting.
4
Nima uchun Ipak yo‘li faqat tovar emas, madaniyat va g‘oyalar yo‘li ham bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘shnimiz uchun gulzorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →