Buyuk Ipak yo‘li
Buyuk Ipak yo‘li — Sharq va G‘arb xalqlari o‘rtasidagi savdo va madaniy aloqalar yo‘llari tarmog‘i. U mil. avv. II asrda shakllanib, taxminan XVI asrgacha ahamiyatini saqlagan. «Ipak yo‘li» nomini 1877-yilda nemis geografi Ferdinand fon Rixtgofen bergan. Yo‘l Xitoyning Sian (Chanan) shahridan boshlanib, Dunxuan, Sharqiy Turkiston (Yorkent), O‘rta Osiyo (Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv), Eron va Mesopotamiya orqali O‘rtayer dengizi sohilgacha borgan; uning uzunligi taxminan 6–7 ming km, tarmoqlari bilan birga 12 ming kilometrgacha hisoblanadi. Yo‘lning ochilishiga Xitoy imperatori U-Di elchisi Chjan Syanning safari sabab bo‘lgan: u mil. avv. 138-yil atrofida xunnlarga qarshi ittifoqchi izlab jo‘natilgan, xunnlar qo‘liga tushib, taxminan o‘n yil asirlikda bo‘lgan, qochib Farg‘onaga, So‘g‘d va Baqtriyaga borgan, Xitoyga qaytib Farg‘ona oti va beda urug‘ini olib kelgan. So‘g‘diyonadan Xitoyga jun gazlama, gilam, zargarlik buyumlari, qimmatbaho toshlar, Farg‘ona va Baqtriyadan otlar va tuyalar, Badaxshondan la’l, uzum, anor va yong‘oq olib borilgan; Xitoydan ipak, guruch, Hindistondan ip-gazlama va paxta chigiti keltirilgan. O‘rta Osiyo yo‘lning markazida bo‘lib, bu yerga savdogarlar, hunarmandlar, olimlar va musiqachilar kelgan. Yo‘l tovarlar bilan birga g‘oyalar, dinlar, ixtirolar (masalan, qog‘oz) almashinuviga ham yordam bergan.
6500 km · Piyoda ≈ 30 km/kun, karvon ≈ 40, kema ≈ 150, avtomobil ≈ 800, samolyot ≈ 20 000 km/kun
Ustunlar uzunligi logarifmik shkalada
O‘quvchi daftarini qo‘liga olib, qog‘oz bir joyda, bosma boshqa joyda, yelim yana boshqa joyda tayyorlangan bo‘lishi mumkinligini o‘ylab ko‘rdi. Buyum ko‘p qo‘llardan o‘tib unga yetib kelgan. Ipak yo‘lida ham mol bir savdogardan ikkinchisiga o‘tib, uzoq yo‘lni bosib o‘tgan.
Haydovchi yukni bir shahardan ikkinchisiga olib boradi, bojxona xodimi yuk hujjatlarini tekshiradi, logist ta’minot yo‘lini rejalashtiradi.
Bitta buyumni (masalan, qalam) tanlab, uni yasash va sizgacha yetkazishda nechta kasb egasi qatnashgan bo‘lishi mumkinligini ro‘yxat qilib yozing.
«Karvon»: bolalar savdogar bo‘lib, tovar kartochkalarini ayirboshlaydi (ipak, ot, gilam, uzum) va qaysi mamlakatdan ekanini aytadi.