Qullar va gladiatorlar

Rim g‘alabalari natijasida asirlar qul qilib sotilgan va qullar soni juda oshgan. Qul egasining mulki hisoblangan, qonunlar uni himoya qilmagan. Qullar mehnatga manfaatdor emas edi, shuning uchun ularning mehnati unumsiz bo‘lib qoldi. Ko‘p yer egalari yerni mayda bo‘laklarga bo‘lib, erkin kambag‘allarga — kolonlarga ijaraga bera boshladi; kolon hosilning bir qismini yer egasiga bergan. Ba’zi qullar «kulbali» bo‘lib, o‘z uyi va yeri bilan yashagan. Rimliklar gladiatorlar jangini sevib tomosha qilgan; gladiatorlar aksari qullar yoki asirlar bo‘lib, amfiteatrlarda jang qilgan. Eng katta amfiteatr — Kolizey (milodiy 80-yilda ochilgan), unga taxminan 50 ming tomoshabin sig‘gan va u bugun ham saqlangan. Mil. avv. 73–71-yillarda frakiyalik gladiator Spartak Kapuyadagi gladiatorlar maktabidan qochib, qo‘zg‘olon ko‘tardi. Unga o‘n minglab qullar qo‘shildi, Vezuviy tog‘ida turgan qo‘shinni yengdi. Keyin ixtilof chiqdi; sarkarda Krass qo‘shini mil. avv. 71-yilda qo‘zg‘olonchilarni mag‘lub etdi, Spartak jangda halok bo‘ldi.