Qadimgi Hindiston sivilizatsiyasi
Hindiston Hind va Gang daryolari vodiylarida joylashgan. Issiq iqlim va daryolar keltirgan unumdor loyqa dehqonchilikka qulay bo‘lgan; Himolay tog‘lari shimoldan tabiiy to‘siq vazifasini o‘tagan. Mil. avv. III ming yillikda Hind vodiysida Moxenjodaro va Xarappa kabi yirik shaharlar vujudga keldi. Ular mudofaa devorlari bilan o‘ralgan, ko‘chalari to‘g‘ri, uylari pishgan va xom g‘ishtdan qurilgan, hunarmandlari ko‘p bo‘lgan. Aholi dehqonchilik bilan shug‘ullanib, paxta va shakarqamish yetishtirgan. Taxminan mil. avv. XIX–XVIII asrlardan bu shaharlar tushkunlikka uchradi (sabablari qatorida toshqinlar va iqlim o‘zgarishi ham sanaladi). Hindlar tabiat kuchlariga sig‘ingan: Quyosh xudosi, momaqaldiroq xudosi Indra, boshi fil shaklidagi donishmandlik xudosi Ganesha, oliy xudo Braxma. Ular jon bir tanadan boshqasiga ko‘chadi (qayta tug‘ilish) deb ishongan; sigir muqaddas hisoblangan. Jamiyat to‘rt varnaga bo‘lingan: braxmanlar (kohinlar), kshatriylar (jangchilar), vayshilar (dehqon, hunarmand, savdogarlar) va shudralar (xizmatkorlar). Odam odatda ota-onasi varnasida qolgan, varnalar o‘rtasida nikoh deyarli taqiqlangan. Hech bir varnaga kirmaganlar («chandal»lar) kamsitilgan.
«Varnalar piramidasi»: bolalar to‘rt varna kartochkasini tartib bilan terib, har birining ishini aytadi; keyin jamiyatda bunday bo‘linish adolatlimi, muhokama qiladi.