ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Afinada demokratiya

Darslar 25 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
25

Afinada demokratiya

Darslik: 93–97-betlar
MaqsadAfinada demokratiyaning shakllanishi, Drakont va Solon islohotlari, Xalq majlisi va Perikl davrini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
demokratiya · democracy (“rule of the people”)agora · agora (public square)strateg · strategos (elected general)Parfenon · Parthenon
Tushuntirish

Afinada markaziy maydon — agora xalq yig‘ini joyi bo‘lgan. Fuqarolar muhim masalalarni ochiq muhokama qilib, ovoz berish bilan qaror qilgan. Bunday boshqaruv demokratiya, ya’ni «xalq hokimiyati» deyiladi («demos» — xalq, «kratos» — hokimiyat). Dastlab hokimiyat zodagonlar qo‘lida bo‘lgan: Oqsoqollar kengashi hokimlar va sudyalarni saylagan. Oddiy xalq zodagonlar foydasiga ishlagani sababli nizolar kelib chiqqan. Mil. avv. 621-yilda Drakont qonunlarni yozib chiqdi, ular juda qattiq edi (arzimas jinoyat uchun ham o‘lim jazosi). Mil. avv. 594-yilda Solon dehqonlarning qarzlarini bekor qildi, qarz uchun qul qilishni taqiqladi va davlatni boshqarishda xalqning ishtirokini kengaytirdi; keyingi islohotlar (mil. avv. VI asr oxiri) demokratiyani mustahkamladi. Faqat erkak fuqarolar ovoz bera olgan; ayollar, meteklar va qullar qatnashmagan. Xalq majlisi qonunlarni tasdiqlagan, har yili saylanadigan Beshyuzlar kengashi joriy ishlarni hal qilgan, xalq sudi ham muhim organ edi. Mil. avv. 443–429-yillarda Perikl strateg etib qayta-qayta saylandi; uning davrida Afina eng qudratli bo‘ldi, Akropolda Parfenon (iloha Afina ibodatxonasi) qurildi, mansabdorlarga ish haqi to‘lana boshladi. Bu davr «Perikl asri» deyiladi.

mil. avv. 621Drakont qonunlarimil. avv. 594Solon islohotlarimil. avv. VI asr oxiriDemokratiya mustahkamlandi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla yig‘ilishida rais har bir so‘zlovchiga ikki daqiqadan vaqt berdi va gapirish navbatini tartib bilan yuritdi. Shunda baland ovozlilar jimroq kishilarning fikrini bosib ketmadi. Rozi bo‘lmaganlar ham fikrimiz eshitildi, dedi.

Kim ishlatadi

Mahalla raisi yig‘ilishni olib boradi, deputat o‘z hududi aholisining fikrini yetkazadi, yig‘ilish kotibi aytilgan fikrlarni yozib boradi.

Bugun sinab ko‘ring

Oilada yoki do‘stlar bilan kichik bir masalada kelishmovchilik bo‘lsa, har kimga to‘xtatilmasdan bir daqiqa gapirish imkonini bering, so‘ng nimani eshitganingizni bir gapda yozing.

Namunalar
Ovoz berish: Xalq majlisida masala muhokama qilinadi → fuqarolar ovoz beradi → ko‘pchilik qarori qabul qilinadi.
Cheklov: Afina demokratiyasida ayollar, meteklar va qullar ovoz bermagan — bugungi demokratiyadan farqi.
Sinfda faoliyat

«Sinf majlisi»: sinf bir masala (masalan, o‘yin tanlash) bo‘yicha munozara qilib, qo‘l ko‘tarib ovoz beradi; keyin kim ovoz bera olmaganini Afina bilan solishtiradi.

Mashq
1
Demokratiya so‘zining ma’nosi nima?
2
Drakont va Solon qonunlari qanday farq qilgan?
3
Afinada kimlar ovoz bera olmagan?
4
Nima uchun Perikl davri «Afina gullagan davr» deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEshik oldidagi ko‘lmakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →