ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

O‘zbekiston hududidagi ilk davlatlar va zardushtiylik

Darslar 20–21 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
20

O‘zbekiston hududidagi ilk davlatlar

Darslik: 75–79-betlar
MaqsadMil. avv. VII–VI asrlarda O‘rta Osiyo xalqlari, ularning mashg‘ulotlari, ilk shaharlar va davlatlar (Baqtriya, Xorazm) haqida bilish.
Yangi so‘zlar
So‘g‘diyona · SogdianaBaqtriya · BactriaXorazm · Khorezmmassagetlar · Massagetae
Tushuntirish

Yozma manbalarga ko‘ra, mil. avv. VII–VI asrlarda hozirgi O‘zbekiston va qo‘shni hududlarda so‘g‘diylar, baqtriyaliklar, xorazmliklar hamda sak va massaget qabilalari yashagan. So‘g‘diylar Zarafshon va Qashqadaryo vohalarida (So‘g‘diyona), xorazmliklar Amudaryoning quyi oqimida (Xorasmiya), baqtriyaliklar Surxon vohasi va qo‘shni yerlarda (Baqtriya) joylashgan. Saklar va massagetlar cho‘l va tog‘li yerlarda ko‘chmanchi chorvador bo‘lgan: ot, tuya, qo‘y va echki boqqan. Saklar bir necha guruhga bo‘lingan: o‘tkir uchli qalpoq kiyganlari (tigraxauda) hozirgi Toshkent viloyati va janubiy Qozog‘iston yerlarida, muqaddas ichimlikka (xaumaga) sig‘inuvchilari Pomir va Farg‘onada yashagan. O‘troq aholi sun’iy sug‘orishga asoslangan dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo bilan shug‘ullangan. Mil. avv. VII–VI asrlarda Afrosiyob (Samarqand), Yerqo‘rg‘on va Uzunqir (Qashqadaryo vohasi), Ko‘zaliqir (Xorazm), Qiziltepa (Surxondaryo) kabi shaharlar rivojlandi; ular mudofaa devorlari bilan o‘ralgan bo‘lib, qal’ada hokim saroyi turgan. Mil. avv. VII asrda Qadimgi Baqtriya davlati tashkil topdi; Marg‘iyona va So‘g‘d uning ta’sirida bo‘lgan. Xorazmda ham qadimiy davlat bo‘lgan. Bu shaharlarning yoshi 2700 yildan kam emas.

AmudaryoSirdaryoZarafshonHozirgi chegaralarSo‘g‘diyonaXorazmBaqtriyaO‘zbekiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yo‘l belgisida «Xorazm» yozuvini ko‘rgan qiz xaritadan shu nom qadimgi Xorazm bilan bog‘liqligini bilib oldi. Qadimiy nomlar bugungi viloyat va shaharlarda saqlanib qolgan. Xaritadagi nomlar o‘tmishdan qolgan iz kabi.

Kim ishlatadi

Xaritachi joy nomlarini yozadi, o‘lkashunos nomlarning kelib chiqishini o‘rganadi, yo‘l belgilarini loyihalovchi nomni to‘g‘ri yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xarita yoki atlasda uchta joy nomini toping va oilangizdan ularning ma’nosi yoki kelib chiqishini so‘rab, bir qatorda yozib qo‘ying.

Namunalar
Qadimgi shahar tuzilishi: mudofaa devori → qal’a (hokim saroyi) → turar joylar → hunarmandlar ustaxonalari.
Joylashuv: So‘g‘d — Zarafshon/Qashqadaryo; Xorazm — Amudaryo quyi oqimi; Baqtriya — Surxon vohasi.
Sinfda faoliyat

«Xaritada elatlar»: bolalar So‘g‘diyona, Baqtriya va Xorazm joylashuvini xaritada rangli qalamda belgilaydi.

Mashq
1
Mil. avv. VII–VI asrlarda O‘zbekiston hududida qaysi elatlar yashagan?
2
Qadimgi shaharlardan to‘rttasini ayting.
3
Ko‘chmanchi saklar va massagetlarning asosiy mashg‘uloti nima edi?
4
Nima uchun qadimgi shaharlar mudofaa devorlari bilan o‘ralgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →