ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Rim respublikasi va uning hayoti

Darslar 39–40 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
39

Rim respublikasi

Darslik: 148–151-betlar
MaqsadRim respublikasi boshqaruvi, plebeylar kurashi va qonunchiligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
senat · senatekonsul · consulpatritsiylar va plebeylar · patricians and plebeiansveto · veto
Tushuntirish

Respublika («xalq ishi») davrida Rimda oliy hokimiyat Xalq majlisi, Senat va saylangan mansabdorlar o‘rtasida taqsimlangan. Senat («oqsoqollar kengashi») taxminan 300 a’zodan iborat bo‘lib, qonunlar va davlat ishlarida katta ta’sirga ega bo‘lgan. Davlatni har yili saylanadigan ikki konsul boshqargan: ular sud qilgan, harbiy yurishlarda qo‘shinga qo‘mondonlik qilgan, bir-birining qarorini to‘xtata olgan. Xavfli paytda olti oygacha cheklanmagan hokimiyatga ega diktator tayinlangan. Aholi patritsiylar (qadimiy zodagon oilalar) va plebeylar (oddiy fuqarolar) ga bo‘lingan; dastlab oliy lavozimlar faqat patritsiylarga ochiq edi. Plebeylar kurashi natijasida xalq tribunlari lavozimi joriy etilgan; tribun «veto» («taqiqlayman») deb mansabdor qarorini to‘xtata olishi mumkin edi. Qonunlar dastlab og‘zaki bo‘lgan; plebeylar talabi bilan mil. avv. 451–450-yillarda «12 jadval qonunlari» yozib, Forumga qo‘yildi. Ular xususiy mulkni himoya qilgan, biroq tengsizlikni ham saqlab qolgan. Mil. avv. 287-yilga kelib plebeylar qarorlari butun xalq uchun majburiy bo‘ldi. Qonunlar qullarga taalluqli emas edi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdagi navbatchilik har hafta boshqa o‘quvchiga o‘tadi, shu sababli hech kim doim boshliq bo‘lib qolmaydi. Har kim bir marta sinfni boshqarib ko‘radi va qiyinchiligini tushunadi. Rimdagi konsullar ham bir yilga saylangan, vakolat bir kishida uzoq to‘planmasin deb.

Kim ishlatadi

Klub raisi belgilangan muddatga saylanadi, jamoat tashkilotlarida lavozimlar navbat bilan almashadi, ish guruhi rahbari loyiha uchun muddatga tayinlanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Oilada bir haftalik uy ishlarini navbat bilan bo‘lishish jadvalini chizib, kimning qaysi kuni nima qilishini yozing.

Namunalar
Konsul: 2 kishi, 1 yil; diktator: olti oygacha; tribun: veto huquqi.
«12 jadval qonunlari» — Rimning birinchi yozma qonunlari (mil. avv. 451–450).
Sinfda faoliyat

«Senat majlisi»: sinf konsul, tribun va senatorlarga bo‘linib, bitta taklif ustida bahslashadi.

Mashq
1
«Respublika» so‘zi nimani anglatadi?
2
Konsullar kimlar va ularning vakolati qanday?
3
Xalq tribuni «veto» bilan nimani qila olgan?
4
Nima uchun plebeylar yozma qonun talab qilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski g‘ishtdan doira gulzorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →