ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Nil vodiysi va Misr davlati

Darslar 7–8 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
7

Nil vodiysi va uning aholisi

Darslik: 28–31-betlar
MaqsadNil vodiysining tabiiy sharoiti, misrliklarning mashg‘ulotlari va Misr davlatining tashkil topishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
delta · delta (where a river splits before the sea)papirus · papyrusnom · nome (small Egyptian state)fir’avn · pharaoh
Tushuntirish

Nil Afrikaning shimoli-sharqida oqadi, uzunligi 6000 km dan ortiq (taxminan 6650 km), O‘rtayer dengiziga quyiladi. Quyilish joyini yunonlar delta deb atashgan, chunki shoxobchalar yunoncha «delta» harfiga o‘xshab uchburchak hosil qiladi. Daryoning quyi qismida vodiy kengligi bir necha kilometrdan 20 km dan ortiqqacha bo‘lgan qora tuproqli serhosil yer — misrliklar uni «Qora yer» deb atagan. Har yilgi toshqin dalalarga unumdor loyqa keltirgan. Mil. avv. IV ming yillik boshlarida odamlar vodiyni o‘zlashtirib, dehqonchilikka o‘tdi: bug‘doy, arpa, poliz va sabzavot ekdi, chorva boqdi. Misrda 30 dan ortiq hunar bo‘lgan: misgarlik, kulolchilik, qurilish, kemasozlik, to‘quvchilik. Dastlab mayda davlatlar — «nom»lar tuzildi, ularni «nomarx» boshqardi. Keyin Quyi va Yuqori Misr davlatlari paydo bo‘ldi. Taxminan mil. avv. 3000-yilda (hozirgi ma’lumotlarga ko‘ra, mil. avv. 3100-yil atrofida) Yuqori Misr hukmdori Menes (Narmer deb ham ataladi) mamlakatni birlashtirdi va birinchi fir’avn bo‘ldi; poytaxt Memfis. Keyinchalik Fiva ham poytaxt bo‘lgan. Olimlar Misr tarixini Ilk, Qadimgi, O‘rta, Yangi va So‘nggi podsholik davrlariga ajratadi.

NilDeltaMemfisFiva
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bahor boshida mahalla dehqonlari ariqdan suv olish navbatini kelishib oldi. Har bir maydon o‘z navbatida suv oladi, shunda hech kim kam yoki ko‘p olmaydi. Daryo suvi shunday bo‘linsa, hamma hovli va dalada ekin yaxshi o‘sadi.

Kim ishlatadi

Mirob suvni navbat bilan taqsimlaydi, irrigatsiya muhandisi kanal va to‘g‘onlarni loyihalaydi, gidrolog daryoda suv qancha ekanini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ertalab oilangiz suvni nimalarga ishlatishini (yuvinish, ichish, o‘simlik) qog‘ozga belgilab chiqing va suv qayerdan kelishini so‘rab bilib oling.

Namunalar
Nil toshqini → loyqa → unumdor tuproq → mo‘l hosil. Shu sabab Misr «Nil in’omi» deyilgan.
Nomarx (nom hokimi) → podsho → Menes (fir’avn, birlashtiruvchi) → Memfis poytaxt.
Sinfda faoliyat

«Nil bo‘ylab sayohat»: xaritada Nilni janubdan shimolga yo‘l bilan kuzatib, delta va O‘rtayer dengizini topish.

Mashq
1
Nil qayerga quyiladi va quyilish joyi nima deb ataladi?
2
Misr nega «Nil in’omi» deb atalgan?
3
«Nom» va «nomarx» nimani anglatadi?
4
Menes kim va nima uchun mashhur?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKir qayerda tez quriydiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →