Nil vodiysi va Misr davlati

Nil Afrikaning shimoli-sharqida oqadi, uzunligi 6000 km dan ortiq (taxminan 6650 km), O‘rtayer dengiziga quyiladi. Quyilish joyini yunonlar delta deb atashgan, chunki shoxobchalar yunoncha «delta» harfiga o‘xshab uchburchak hosil qiladi. Daryoning quyi qismida vodiy kengligi bir necha kilometrdan 20 km dan ortiqqacha bo‘lgan qora tuproqli serhosil yer — misrliklar uni «Qora yer» deb atagan. Har yilgi toshqin dalalarga unumdor loyqa keltirgan. Mil. avv. IV ming yillik boshlarida odamlar vodiyni o‘zlashtirib, dehqonchilikka o‘tdi: bug‘doy, arpa, poliz va sabzavot ekdi, chorva boqdi. Misrda 30 dan ortiq hunar bo‘lgan: misgarlik, kulolchilik, qurilish, kemasozlik, to‘quvchilik. Dastlab mayda davlatlar — «nom»lar tuzildi, ularni «nomarx» boshqardi. Keyin Quyi va Yuqori Misr davlatlari paydo bo‘ldi. Taxminan mil. avv. 3000-yilda (hozirgi ma’lumotlarga ko‘ra, mil. avv. 3100-yil atrofida) Yuqori Misr hukmdori Menes (Narmer deb ham ataladi) mamlakatni birlashtirdi va birinchi fir’avn bo‘ldi; poytaxt Memfis. Keyinchalik Fiva ham poytaxt bo‘lgan. Olimlar Misr tarixini Ilk, Qadimgi, O‘rta, Yangi va So‘nggi podsholik davrlariga ajratadi.