ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Kushon davlati

Darslar 36 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
36

Kushon davlati

Darslik: 137–141-betlar
MaqsadKushon davlatining tashkil topishi, hukmdorlari, xo‘jaligi, yozuvi, dini va san’atini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
yuechjilar · the YuezhiKanishka · Kanishkachig‘ir · water-lifting wheelbuddaviylik · Buddhism
Tushuntirish

Mil. avv. 140–130-yillar oralig‘ida ko‘chmanchi yuechji qabilalari Yunon-Baqtriyani bosib oldi. Milodiy I asrda yuechjilarning Kushon (Guyshuan) xonadoni boshlig‘i barcha yuechji mulklarini birlashtirib, Kushon davlatiga asos soldi. Birinchi hukmdori Kudzula Kadfiz, uning vorisi Vima Kadfiz davrida davlat hududi kengaydi va hukmdor nomi bitilgan oltin, kumush, mis tangalar zarb qilina boshlandi. Podsho Kanishka (milodiy II asr) davrida Kushon eng yuksak darajaga erishdi: poytaxt Peshovarga ko‘chirildi, davlat Hindiston, Xo‘tan, Afg‘oniston va O‘zbekiston janubigacha cho‘zildi; Hindiston, Xitoy va Rim bilan savdo va elchilik aloqalari yo‘lga qo‘yildi. Iqtisodiyot asosi — sug‘orma dehqonchilik, savdo va hunarmandchilik; chig‘ir va suv tegirmoni kabi qurilmalardan foydalanilgan. Yozuvning bir necha turi bo‘lgan: baqtriy tili yunon alifbosiga asoslangan yozuvda, xorazmiy va so‘g‘diy yozuvlari esa oromiy alifbosi asosida yozilgan. Dastlab zardushtiylik keng tarqalgan edi; Hindiston bilan aloqalar tufayli buddaviylik kirib keldi va Surxon vohasi orqali O‘rta Osiyoga tarqaldi; u VIII asrgacha saqlandi. Surxondaryodagi Xolchayon, Dalvarzintepa, Ayritom, Zartepa, Qoratepa va Fayoztepa yodgorliklaridan saroy, ibodatxonalar, devoriy suratlar, Budda haykallari, musiqachilar tasviri topilgan. Kushon san’atida mahalliy, Qadimgi Sharq va yunon (ellinistik) uslublari qo‘shilgan. Milodiy III asrda davlat inqirozga uchrab, parchalandi.

mil. avv. 140–130Yuechjilar Yunon-Baqtriyani oldimilodiy I asrKushon davlatimilodiy II asrKanishka davrimilodiy III asrInqiroz
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab darvozasi yangi metalldan yasalib, ustiga milliy naqsh tushirilibdi. Zamonaviy material va qadimiy bezak yonma-yon turib, darvoza hammaga yoqibdi. Kushon davrida ham turli uslublar qo‘shilib, yangi san’at paydo bo‘lgan.

Kim ishlatadi

Me’mor zamonaviy binoga milliy bezak qo‘shadi, rassom eski naqshlarni yangi ko‘rinishda chizadi, dizayner kiyim va buyumlarga an’anaviy uslubni singdiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Gilam yoki mato naqshidan bitta shaklni olib, uni daftar muqovasi yoki xatcho‘p kabi zamonaviy buyumga mos qilib qog‘ozda chizing.

Namunalar
Hukmdorlar ketma-ketligi: Kudzula Kadfiz → Vima Kadfiz → Kanishka.
Dinlar: zardushtiylik (Baqtriya, So‘g‘d) + buddaviylik (Hindistondan) — yonma-yon yashagan.
Sinfda faoliyat

«Tanga loyihasi»: bolalar o‘zlari tanlagan qadimiy hukmdor nomi va belgisi bilan qog‘ozdan tanga yasaydi.

Mashq
1
Yuechjilar Yunon-Baqtriyani qachon bosib olgan va Kushon davlati qachon tashkil topgan?
2
Kanishka davrida nimalar o‘zgargan?
3
Kushon davlatida buddaviylik qanday va qayerdan tarqalgan?
4
Nima uchun Kushon san’atida bir necha uslub qo‘shilib ketgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQulf reklamasini tekshiramizHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →