Eng qadimgi odamlarning rivojlanish bosqichlari
Odam qanday paydo bo‘lgani haqida ilmiy, diniy va afsonaviy qarashlar bor; dars ilmiy ma’lumotlarga, ya’ni antropologiya va arxeologiyaga tayanadi. Eng qadimgi odamlar tik yurgani va tosh qurol yasay olgani bilan hayvonlardan ajralgan. Suyaklari Afrikadan (avstralopitek, zinjantrop), Yava orolidan (pitekantrop), Xitoydan (sinantrop), Germaniyadan (neandertal) va Fransiyadan (kromanyon) topilgan; bu nomlar eski bo‘lib, hozir olimlar ularning ko‘pini «Homo erectus» va «Homo sapiens» kabi nomlar bilan ataydi. Ular termachilik va ovchilik bilan kun kechirgan; bunday xo‘jalik o‘zlashtiruvchi xo‘jalik deyiladi, chunki odam tabiat bergan narsani olgan. O‘rta Osiyodagi eng qadimgi tosh qurollar (chopperlar) Farg‘ona vodiysidagi Selungur va Toshkent vohasidagi Ko‘lbuloqdan topilgan. Boysun tog‘laridagi Teshiktosh g‘oridan 8–9 yashar neandertal bolaning dafn etilgan suyaklari topilgan — bu dastlabki diniy e’tiqodlar belgisidir. Ovga bag‘ishlangan g‘or rasmlari Ispaniyadagi Altamira, Fransiyadagi Lasko va Boshqirdistondagi Kapova g‘orlarida bor.
Sinf maktab bog‘ida sayr qilar edi. O‘qituvchi har bir bolaga qo‘l bilan ushlash qulay bo‘lgan bitta tosh yoki shox topishni topshirdi. Bolalar qaysi shakl kaftga qulay kelishini sinab ko‘rib, qadimgi odamlar asbob shaklini nega tabiatga qarab tanlaganini angladi.
Dizayner asbobning dastasini qo‘lga qulay qilib chizadi, muzey o‘qituvchisi qadimgi asboblarni bolalarga ko‘rsatadi, tabiat bo‘yicha yo‘lboshchi o‘simlik va toshlarni tanib beradi.
Uydagi qoshiq, qalam va stakanni qo‘lingizga olib, qaysi biri ushlashga qulay ekanini va nega shunday ekanini bir gap bilan yozing. Hech narsani urib yoki sindirib ko‘rmang.
«Teshiktosh ekspeditsiyasi»: bolalar arxeolog bo‘lib, xaritadan Boysun tog‘lari, Farg‘ona vodiysi va Toshkent vohasini topadi.