ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Eng qadimgi odamlar: paleolit davri

Darslar 3 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
3

Eng qadimgi odamlarning rivojlanish bosqichlari

Darslik: 13–17-betlar
MaqsadEng qadimgi odamlarning rivojlanish bosqichlarini, mashg‘ulotlarini va dastlabki diniy tasavvurlarini bayon qilish; O‘zbekistondagi paleolit yodgorliklarini bilish.
Yangi so‘zlar
paleolit · Old Stone Ageo‘zlashtiruvchi xo‘jalik · appropriating economy (gathering and hunting)totemizm · totemismanimizm · animism
Tushuntirish

Odam qanday paydo bo‘lgani haqida ilmiy, diniy va afsonaviy qarashlar bor; dars ilmiy ma’lumotlarga, ya’ni antropologiya va arxeologiyaga tayanadi. Eng qadimgi odamlar tik yurgani va tosh qurol yasay olgani bilan hayvonlardan ajralgan. Suyaklari Afrikadan (avstralopitek, zinjantrop), Yava orolidan (pitekantrop), Xitoydan (sinantrop), Germaniyadan (neandertal) va Fransiyadan (kromanyon) topilgan; bu nomlar eski bo‘lib, hozir olimlar ularning ko‘pini «Homo erectus» va «Homo sapiens» kabi nomlar bilan ataydi. Ular termachilik va ovchilik bilan kun kechirgan; bunday xo‘jalik o‘zlashtiruvchi xo‘jalik deyiladi, chunki odam tabiat bergan narsani olgan. O‘rta Osiyodagi eng qadimgi tosh qurollar (chopperlar) Farg‘ona vodiysidagi Selungur va Toshkent vohasidagi Ko‘lbuloqdan topilgan. Boysun tog‘laridagi Teshiktosh g‘oridan 8–9 yashar neandertal bolaning dafn etilgan suyaklari topilgan — bu dastlabki diniy e’tiqodlar belgisidir. Ovga bag‘ishlangan g‘or rasmlari Ispaniyadagi Altamira, Fransiyadagi Lasko va Boshqirdistondagi Kapova g‘orlarida bor.

AfrikaYavaXitoyGermaniyaFransiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf maktab bog‘ida sayr qilar edi. O‘qituvchi har bir bolaga qo‘l bilan ushlash qulay bo‘lgan bitta tosh yoki shox topishni topshirdi. Bolalar qaysi shakl kaftga qulay kelishini sinab ko‘rib, qadimgi odamlar asbob shaklini nega tabiatga qarab tanlaganini angladi.

Kim ishlatadi

Dizayner asbobning dastasini qo‘lga qulay qilib chizadi, muzey o‘qituvchisi qadimgi asboblarni bolalarga ko‘rsatadi, tabiat bo‘yicha yo‘lboshchi o‘simlik va toshlarni tanib beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi qoshiq, qalam va stakanni qo‘lingizga olib, qaysi biri ushlashga qulay ekanini va nega shunday ekanini bir gap bilan yozing. Hech narsani urib yoki sindirib ko‘rmang.

Namunalar
Chopper — bir tomoni urib o‘tkirlangan qo‘pol tosh qurol. U bilan hayvon go‘shti kesilgan va ildizlar kovlangan.
Totemizm: jamoa o‘zini biror hayvon bilan qarindosh deb bilgan. Animizm: atrofda jonlar va ruhlar bor deb ishonish. Fetishizm: buyumlar omad keltiradi deb ishonish.
Sinfda faoliyat

«Teshiktosh ekspeditsiyasi»: bolalar arxeolog bo‘lib, xaritadan Boysun tog‘lari, Farg‘ona vodiysi va Toshkent vohasini topadi.

Mashq
1
Odamni hayvonot dunyosidan ajratib turgan ikki belgini ayting.
2
Teshiktosh g‘oridan nima topilgan va u nimani ko‘rsatadi?
3
Nima uchun termachilik va ovchilik «o‘zlashtiruvchi xo‘jalik» deyiladi?
4
Qadimgi odamlar nega g‘or devorlariga ov rasmlarini chizgan deb hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIdishdagi kichik dunyoHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →