Yunon-fors urushlari

Mil. avv. V asr boshlarida Fors podshosi Doro I yangi yerlarni bosib olishga intildi. U Kichik Osiyodagi yunon shaharlarini bo‘ysundirgan, Frakiyani egallagan edi; yunon shaharlari bunga qarshi qo‘zg‘olon ko‘targanda Afina ularga yordam berdi. Doro I Yunoniston shaharlaridan «yer va suv» (bo‘ysunish belgisi) talab qildi. Afina va Sparta rad etdi. Mil. avv. 490-yilda fors qo‘shini Attikadagi Marafon tekisligiga tushdi; afinaliklar (sarkarda Miltiad) forslarni yengdi. Doro I vafotidan keyin uning o‘g‘li Kserks katta qo‘shin bilan yurish qildi. Mil. avv. 480-yilda Fermopil darasida Sparta podshosi Leonid boshchiligidagi yunon otryadi forslarni ushlab turdi; xoin forslarga aylanma yo‘l ko‘rsatgach, Leonid 300 spartalik (va boshqa ba’zi yunonlar) bilan oxirigacha jang qilib halok bo‘ldi. Forslar Afinani egalladi. Shu yili Salamin bo‘g‘ozida yunonlarning birlashgan floti (tez harakatlanuvchi triyeralar) tor joyda katta fors flotini yengdi; Kserks Yunonistonni tark etdi. Mil. avv. 479-yilda Plateya yonida yunonlarning birlashgan quruqlik qo‘shini forslarni tor-mor etdi. Urushlar yunonlarning g‘alabasi bilan tugadi (rasmiy sulh — mil. avv. 449-yil atrofida). Bu g‘alaba Afina kuchayishiga olib keldi.