Yunon-fors urushlari
Mil. avv. V asr boshlarida Fors podshosi Doro I yangi yerlarni bosib olishga intildi. U Kichik Osiyodagi yunon shaharlarini bo‘ysundirgan, Frakiyani egallagan edi; yunon shaharlari bunga qarshi qo‘zg‘olon ko‘targanda Afina ularga yordam berdi. Doro I Yunoniston shaharlaridan «yer va suv» (bo‘ysunish belgisi) talab qildi. Afina va Sparta rad etdi. Mil. avv. 490-yilda fors qo‘shini Attikadagi Marafon tekisligiga tushdi; afinaliklar (sarkarda Miltiad) forslarni yengdi. Doro I vafotidan keyin uning o‘g‘li Kserks katta qo‘shin bilan yurish qildi. Mil. avv. 480-yilda Fermopil darasida Sparta podshosi Leonid boshchiligidagi yunon otryadi forslarni ushlab turdi; xoin forslarga aylanma yo‘l ko‘rsatgach, Leonid 300 spartalik (va boshqa ba’zi yunonlar) bilan oxirigacha jang qilib halok bo‘ldi. Forslar Afinani egalladi. Shu yili Salamin bo‘g‘ozida yunonlarning birlashgan floti (tez harakatlanuvchi triyeralar) tor joyda katta fors flotini yengdi; Kserks Yunonistonni tark etdi. Mil. avv. 479-yilda Plateya yonida yunonlarning birlashgan quruqlik qo‘shini forslarni tor-mor etdi. Urushlar yunonlarning g‘alabasi bilan tugadi (rasmiy sulh — mil. avv. 449-yil atrofida). Bu g‘alaba Afina kuchayishiga olib keldi.
Tanaffusda katta guruh tor eshikdan bir yo‘la o‘tmoqchi bo‘lib tiqilib qoldi, navbat bilan o‘tgan bolalar esa tez o‘tib ketdi. Salamin bo‘g‘ozining tor suvida tez yunon triremalari ulkan fors flotini yengdi. Tor joyda son ko‘pligi doim ustunlik bermaydi.
Harakat rejalashtiruvchisi tor joylardagi tiqilinchni kamaytiradi, stadion tashkilotchisi tomoshabinlarni eshiklardan navbat bilan o‘tkazadi, kema kapitani tor bo‘g‘ozdan kemani olib o‘tadi.
Maktabda yoki uyda bitta tor eshik yoki yo‘lakka qarab, odamlar qanday o‘tayotganini kuzating va o‘tishni tezlashtiradigan bitta usulni yozing.
«Jang xaritasi»: bolalar xaritada Marafon, Fermopil, Salamin va Plateyani topib, sanalar bilan belgilab chiqadi.