Rimning O‘rtayer dengizida hukmronligi

Rim armiyasi legionlarga bo‘lingan: senturiya (taxminan 80 jangchi), kogorta va 10 kogortadan iborat legion. Askarlar yaxshi o‘qitilgan, uzoq muddat xizmat qilgan, yo‘llar qurgan, qal’alar tikkan. Mil. avv. III asr o‘rtalariga kelib Rim butun Italiyani o‘ziga bo‘ysundirdi. Shimoliy Afrikadagi qudratli savdo davlati Karfagen bilan raqobat Puni urushlariga olib keldi (rimliklar karfagenliklarni «punlar» deb atagan). Birinchi urush (mil. avv. 264–241) Sitsiliya uchun bo‘lib, Rim g‘alabasi bilan tugadi. Ikkinchi urushda (218–201) Karfagen sarkardasi Gannibal Ispaniyadan Alp tog‘lari orqali Italiyaga kirdi va mil. avv. 216-yilda Kann jangida rimliklarni qattiq mag‘lub etdi. Ammo Rim taslim bo‘lmadi; sarkarda Ssipion Afrikaga yurish qildi va mil. avv. 202-yilda Zama yonidagi jangda Gannibalni yengdi. Uchinchi urushda (149–146) Karfagen qamal qilinib, mil. avv. 146-yilda vayron etildi. Bosib olingan yerlar — provinsiyalar (Sitsiliya, Sardiniya, Korsika, Ispaniya) ni prokonsullar boshqargan; g‘olib sarkarda Rimda triumf bilan kutib olingan.