ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Mesopotamiya: Shumer, Akkad va Bobil

Darslar 12–13 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
12

Mesopotamiya sivilizatsiyalari

Darslik: 43–48-betlar
MaqsadMesopotamiyaning tabiiy sharoitini, shumerlarning shahar-davlatlarini, mixxat yozuvini va Akkad davlatini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Mesopotamiya · Mesopotamia (“between the rivers”)mixxat · cuneiform (wedge-shaped writing)zikkurat · ziggurat (stepped temple)shahar-davlat · city-state
Tushuntirish

Dajla va Frot daryolari oralig‘idagi vodiyni yunonlar Mesopotamiya, ya’ni «Ikki daryo oralig‘i» deb atagan. Daryolar toshqini yerlarga unumdor loyqa olib kelgan, dehqonchilik rivojlangan. Ammo bu yerda yog‘och, metall va tosh kam bo‘lgani uchun aholi donni qo‘shni o‘lkalarga ayirboshlab, metall va tosh olib kelgan; kumush quymasi pul o‘rnida ishlatilgan. Mil. avv. IV ming yillikda janubda shumerlar o‘rnashib, yurtni Shumer deb atagan, shimoliy qismida Akkad bo‘lgan. Shumerlar eng qadimgi yozuvlardan biri — mixxatni ixtiro qilgan: uchi o‘tkir tayoqcha bilan nam loy taxtachalarga yozgan. Uruk, Umma, Lagash, Ur kabi shahar-davlatlar vujudga keldi; ularni podsholar va kohinlar boshqargan, markazda xudolar ibodatxonasi — zikkurat turgan. Mashhur xudolar: Quyosh xudosi Shamash, Oy xudosi Sin, suv xudosi Ea, Ishtar. Uruk podshosi Gilgamish haqidagi rivoyat Mesopotamiya adabiyotining mashhur asaridir. Mil. avv. XXIV asr atrofida Akkad shohi Sargon (kitobda Sargon I) shahar-davlatlarni birlashtirdi, muntazam qo‘shin tuzdi va «to‘rt iqlim mamlakatlari podshosi» unvonini oldi. Keyin ko‘chmanchi qabilalar hujumi davlatni zaiflashtirdi.

DajlaFurotHozirgi chegaralarUrukUrLagashUmma
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla yarmarkasi tashkilotchisi kim nechta qop kartoshka olib kelganini daftarga yozib bordi. Kun oxirida bahslashishga hojat qolmadi, chunki hamma narsa yozuvda turardi. Shumerlar ham yozuvlarini loydan yasalgan taxtachalarga yozib saqlagan.

Kim ishlatadi

Hisobchi kirim-chiqimni yozib boradi, ombor mudiri mahsulot sonini nazorat qiladi, savdogar kelishuvlarni daftarga qayd etadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uch kun davomida har kuni necha daqiqa kitob o‘qiganingizni oddiy jadvalga yozib boring: kun, nima, necha daqiqa.

Namunalar
Mixxat: tayoqcha uchi loyga bosilganda xanjarsimon iz qoladi; «mixxat» — «mix» (qoziq) so‘zidan.
Almashuv: don → oltin, mis, kumush, qalay va qimmatbaho toshlar (Eron va Kavkazorti bilan savdo).
Sinfda faoliyat

«Loy taxtachaga yozamiz»: bolalar plastilin taxtachaga tayoqcha bilan mixxatga o‘xshash belgilar bosadi.

Mashq
1
«Mesopotamiya» nima degani va u qaysi daryolar orasida?
2
Shumerlar qaysi yozuvni ixtiro qilgan va u nimaga yozilgan?
3
Shumer shahar-davlatlaridan to‘rttasini ayting.
4
Nima uchun Mesopotamiya aholisi savdo bilan shug‘ullangan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSayohat ovqati rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →