Mesopotamiya sivilizatsiyalari
Dajla va Frot daryolari oralig‘idagi vodiyni yunonlar Mesopotamiya, ya’ni «Ikki daryo oralig‘i» deb atagan. Daryolar toshqini yerlarga unumdor loyqa olib kelgan, dehqonchilik rivojlangan. Ammo bu yerda yog‘och, metall va tosh kam bo‘lgani uchun aholi donni qo‘shni o‘lkalarga ayirboshlab, metall va tosh olib kelgan; kumush quymasi pul o‘rnida ishlatilgan. Mil. avv. IV ming yillikda janubda shumerlar o‘rnashib, yurtni Shumer deb atagan, shimoliy qismida Akkad bo‘lgan. Shumerlar eng qadimgi yozuvlardan biri — mixxatni ixtiro qilgan: uchi o‘tkir tayoqcha bilan nam loy taxtachalarga yozgan. Uruk, Umma, Lagash, Ur kabi shahar-davlatlar vujudga keldi; ularni podsholar va kohinlar boshqargan, markazda xudolar ibodatxonasi — zikkurat turgan. Mashhur xudolar: Quyosh xudosi Shamash, Oy xudosi Sin, suv xudosi Ea, Ishtar. Uruk podshosi Gilgamish haqidagi rivoyat Mesopotamiya adabiyotining mashhur asaridir. Mil. avv. XXIV asr atrofida Akkad shohi Sargon (kitobda Sargon I) shahar-davlatlarni birlashtirdi, muntazam qo‘shin tuzdi va «to‘rt iqlim mamlakatlari podshosi» unvonini oldi. Keyin ko‘chmanchi qabilalar hujumi davlatni zaiflashtirdi.
Mahalla yarmarkasi tashkilotchisi kim nechta qop kartoshka olib kelganini daftarga yozib bordi. Kun oxirida bahslashishga hojat qolmadi, chunki hamma narsa yozuvda turardi. Shumerlar ham yozuvlarini loydan yasalgan taxtachalarga yozib saqlagan.
Hisobchi kirim-chiqimni yozib boradi, ombor mudiri mahsulot sonini nazorat qiladi, savdogar kelishuvlarni daftarga qayd etadi.
Uch kun davomida har kuni necha daqiqa kitob o‘qiganingizni oddiy jadvalga yozib boring: kun, nima, necha daqiqa.
«Loy taxtachaga yozamiz»: bolalar plastilin taxtachaga tayoqcha bilan mixxatga o‘xshash belgilar bosadi.