Qadimgi Yunonistonning yuksalishi
Yunon shaharlarining ko‘pchiligi bir necha manzilgohning birlashuvidan tashkil topgan va «polis» (shahar-davlat) deyilgan. Har bir polisning o‘z qo‘shini bo‘lgan; polislar tez-tez urushgan. Qo‘shinning asosini og‘ir qurollangan askarlar — goplitlar tashkil etgan; ular zich saflarda — falangada jang qilgan. Afina Attika yarimorolida, Akropol (Yuqori shahar) atrofida shakllangan. Aholi uch guruhga bo‘lingan: fuqarolar, chet elliklar (meteklar) va qullar; faqat fuqarolar to‘liq huquqqa ega bo‘lgan. Afinada davlat maktablari bo‘lmagan: ota-onalar o‘g‘il bolalarini pedagog kuzatuvida pullik o‘qitgan; 7 yoshdan yozish va hisob, keyin gimnastika maktabi — palestra, 14 yoshdan sport, harbiy ish o‘rgatilgan. Mil. avv. XII asrda Janubiy Yunonistonda (Lakonika) doriylar Sparta shahar-davlatiga asos soldi. Spartaliklar mahalliy aholini — ilotlarni — qulga aylantirgan, erkin lekin huquqsiz perieklar ham bo‘lgan. Sparta harbiy lagerga o‘xshab qolgan: bolalar qattiq harbiy tarbiya olgan, 20 yoshdan qo‘shin xizmatiga qabul qilingan; savdo va san’at sust bo‘lgan.
Maktabda har bir sinfning o‘z e’lonlar taxtasi va burchagi bor, sinf kichik masalalarni o‘zi hal qiladi. Ammo hamma sinflar maktabning umumiy qoidalariga ham bo‘ysunadi. Qadimgi yunon polisi ham o‘z qo‘shini bor, o‘z ishlarini o‘zi hal qiladigan shahar edi.
Maktab kengashi umumiy qoidalarni belgilaydi, sinf sardori sinf ishlarini yuritadi, shahar hokimligi xodimi mahalliy masalalarni hal qiladi.
Sinfingiz o‘zi hal qiladigan ikkita masalani va butun maktabga tegishli ikkita masalani yozing.
| Afina | Sparta |
|---|---|
| fuqarolar | spartaliklar |
| metoklar | perieklar |
| qullar | ilotlar |
«Afina yoki Sparta?»: o‘qituvchi gaplar aytadi (sport va she’riyat, qattiq intizom); bolalar shaharni topadi.