ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Urug‘chilik jamiyati: so‘nggi paleolit, mezolit va neolit

Darslar 4 · 1 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
4

Urug‘chilik jamiyati

Darslik: 18–21-betlar
MaqsadSo‘nggi paleolit, mezolit va neolit davrlarining asosiy yangiliklarini va O‘zbekistondagi yodgorliklarini bilish.
Yangi so‘zlar
urug‘ · clanmikrolit · microlith (tiny stone tool)ishlab chiqaruvchi xo‘jalik · producing economyo‘troq turmush · settled life
Tushuntirish

So‘nggi paleolit davrida (mil. avv. 40–12-ming yilliklar) hozirgi qiyofadagi odam — kromanyon yashagan. U kesuvchi va arralovchi qurollar, taqinchoqlar, turar joylar yasadi, hayvon terisidan kiyim tikdi va olovni sun’iy hosil qilishni (yog‘ochni ishqalab, chaqmoqtoshni urib) o‘rgandi. Qarindoshlar urug‘ jamoalariga birlashdi, bir necha urug‘ qabilani tashkil etdi. Manzilgohlari Samarqand hududida, Ko‘lbuloqda va Farg‘ona vodiysida topilgan. Mezolit (mil. avv. 12–7-ming yilliklar) boshida Muzlik davri tugab, iqlim iliqlashdi. Odam o‘q-yoy yasadi, itni qo‘lga o‘rgatdi; Obishir, Qo‘shilish, Machay manzilgohlari va Zarautsoy qoyatosh rasmlari shu davrga oid. Neolitda (O‘rta Osiyoda mil. avv. 6–4-ming yilliklar) odamlar dehqonchilik va chorvachilikka, ya’ni ishlab chiqaruvchi xo‘jalikka o‘tdi: sopol idish yasash, silliqlash va parmalash usullari, kulolchilik va to‘quvchilik paydo bo‘ldi, o‘troq hayot va paxsa uylar qurildi.

Kech paleolitMezolitNeolitmil. avv. 40 000Kech paleolit boshimil. avv. 12 000Muzlik davri tugadimil. avv. 4000Neolit tugadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qo‘shni xola har kuz eng yaxshi pishgan qovun urug‘ini quritib, ertasi bahorga saqlab qo‘yadi. Bahorda uni ekib, bir qismini qo‘shnilarga ham beradi. Shunday qilib, ekin ekish va saqlash odati yilma-yil davom etadi.

Kim ishlatadi

Dehqon hosil uchun urug‘ tanlaydi, selektsioner yangi navlar yetishtiradi, cho‘pon podani boqish va ko‘paytirishni rejalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yeyilgan mevaning (masalan, olma yoki qovunning) bir nechta urug‘ini yuvib, qog‘oz salfetkada quriting va ustiga nomini yozing. Faqat quritish kifoya, ekish shart emas.

Namunalar
Qiyoslash: paleolitda odam tayyor narsani terib oldi; neolitda o‘zi ekin ekdi va mol boqdi.
O‘q-yoy ixtirosi (mezolit) chopqir hayvon va qushlarni ovlashga imkon berdi.
Sinfda faoliyat

«Davrlar zinapoyasi»: bolalar kartochkalarni (olov, o‘q-yoy, sopol idish) mos davr — paleolit, mezolit, neolitga qo‘yadi.

Mashq
1
So‘nggi paleolit davrining uchta yangiligini sanang.
2
Mezolitda qaysi qurol kashf etildi va u nimaga imkon berdi?
3
Neolit davri boshlanishi nima bilan belgilanadi?
4
Nima uchun dehqonchilik va chorvachilik neolitning eng katta ixtirosi hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFan kuni uchun stollarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →