Urug‘chilik jamiyati: so‘nggi paleolit, mezolit va neolit

So‘nggi paleolit davrida (mil. avv. 40–12-ming yilliklar) hozirgi qiyofadagi odam — kromanyon yashagan. U kesuvchi va arralovchi qurollar, taqinchoqlar, turar joylar yasadi, hayvon terisidan kiyim tikdi va olovni sun’iy hosil qilishni (yog‘ochni ishqalab, chaqmoqtoshni urib) o‘rgandi. Qarindoshlar urug‘ jamoalariga birlashdi, bir necha urug‘ qabilani tashkil etdi. Manzilgohlari Samarqand hududida, Ko‘lbuloqda va Farg‘ona vodiysida topilgan. Mezolit (mil. avv. 12–7-ming yilliklar) boshida Muzlik davri tugab, iqlim iliqlashdi. Odam o‘q-yoy yasadi, itni qo‘lga o‘rgatdi; Obishir, Qo‘shilish, Machay manzilgohlari va Zarautsoy qoyatosh rasmlari shu davrga oid. Neolitda (O‘rta Osiyoda mil. avv. 6–4-ming yilliklar) odamlar dehqonchilik va chorvachilikka, ya’ni ishlab chiqaruvchi xo‘jalikka o‘tdi: sopol idish yasash, silliqlash va parmalash usullari, kulolchilik va to‘quvchilik paydo bo‘ldi, o‘troq hayot va paxsa uylar qurildi.