Urug‘chilik jamiyati
So‘nggi paleolit davrida (mil. avv. 40–12-ming yilliklar) hozirgi qiyofadagi odam — kromanyon yashagan. U kesuvchi va arralovchi qurollar, taqinchoqlar, turar joylar yasadi, hayvon terisidan kiyim tikdi va olovni sun’iy hosil qilishni (yog‘ochni ishqalab, chaqmoqtoshni urib) o‘rgandi. Qarindoshlar urug‘ jamoalariga birlashdi, bir necha urug‘ qabilani tashkil etdi. Manzilgohlari Samarqand hududida, Ko‘lbuloqda va Farg‘ona vodiysida topilgan. Mezolit (mil. avv. 12–7-ming yilliklar) boshida Muzlik davri tugab, iqlim iliqlashdi. Odam o‘q-yoy yasadi, itni qo‘lga o‘rgatdi; Obishir, Qo‘shilish, Machay manzilgohlari va Zarautsoy qoyatosh rasmlari shu davrga oid. Neolitda (O‘rta Osiyoda mil. avv. 6–4-ming yilliklar) odamlar dehqonchilik va chorvachilikka, ya’ni ishlab chiqaruvchi xo‘jalikka o‘tdi: sopol idish yasash, silliqlash va parmalash usullari, kulolchilik va to‘quvchilik paydo bo‘ldi, o‘troq hayot va paxsa uylar qurildi.
Qo‘shni xola har kuz eng yaxshi pishgan qovun urug‘ini quritib, ertasi bahorga saqlab qo‘yadi. Bahorda uni ekib, bir qismini qo‘shnilarga ham beradi. Shunday qilib, ekin ekish va saqlash odati yilma-yil davom etadi.
Dehqon hosil uchun urug‘ tanlaydi, selektsioner yangi navlar yetishtiradi, cho‘pon podani boqish va ko‘paytirishni rejalaydi.
Yeyilgan mevaning (masalan, olma yoki qovunning) bir nechta urug‘ini yuvib, qog‘oz salfetkada quriting va ustiga nomini yozing. Faqat quritish kifoya, ekish shart emas.
«Davrlar zinapoyasi»: bolalar kartochkalarni (olov, o‘q-yoy, sopol idish) mos davr — paleolit, mezolit, neolitga qo‘yadi.