Yunon polislari: Afina, Sparta va koloniyalar

Yunonistonda yer kam edi, ko‘p kishi zodagonlardan qarzdor bo‘lib qolgan yoki yerga ega bo‘lmagan. Ular yangi yerlarda omadini sinash uchun ketgan; jo‘nashdan oldin xudolarga qurbonlik qilib, vatan o‘chog‘idan olov olishgan. Mil. avv. VIII–VI asrlarda ko‘plab koloniyalar tashkil topdi — bu davr Buyuk yunon koloniyalashtirishi deyiladi. Yunonlar Sitsiliya va Janubiy Italiyaga, O‘rtayer va Qora dengiz sohillariga joylashgan; Qora dengiz bo‘yida Olviya, Xersones, Pantikapey kabi shaharlar vujudga keldi. Koloniyalar sekin-asta mustaqil shahar-davlatlarga aylangan, o‘z hokimi, qo‘shini, qonunlari va tangalari bo‘lgan, ammo ona shahar bilan aloqani saqlagan. Yunonlar o‘zini ellinlar, vatanini Ellada deb atagan; yunon bo‘lmagan xalqlarni «varvarlar» deyishgan. Koloniyalardan Elladaga g‘alla, metall va qullar keltirilgan, savdo va hunarmandchilik rivojlangan. Mil. avv. VIII asrda Finikiya alifbosi asosida yunon alifbosi tuzildi: u 24 harfdan iborat bo‘lib, unli harflar ham bor edi.