Amaliy mashg‘ulot. Moddaning uch holatini kuzatish
Uch holatni solishtirish uchun oddiy tajribalar o‘tkazamiz. Qalamni ko‘tarib tushirsak, uning shakli va hajmi o‘zgarmaydi – qattiq jism xususiy shakl va hajmga ega, uni siqib bo‘lmaydi. Suvni stakandan piyolaga quysak, shakli o‘zgaradi, hajmi esa o‘zgarmaydi – suyuqlik xususiy hajmga ega, shakli yo‘q, uni juda oz siqish mumkin. Pufakni puflasak, havo uni to‘ldiradi, hajmi ortadi – gaz xususiy shakl va hajmga ega emas, uni siqish mumkin. Qattiq jismda zarralar zich joylashgan, suyuqlikda ular orasida masofa bor, gazda zarralar bir-biridan juda uzoq. Qizdirilganda muz suvga, suv esa bug‘ga aylanadi.
Amaliy ish: 1) qalamni 20 cm balandlikdan qo‘yib yuboring; 2) bir stakan suvni piyolaga quying; 3) pufakni puflang. Har birini jadvalga yozing. Muz bo‘lagini likopchaga qo‘yib, uning eriyotganini 10 daqiqa kuzating. Qaynoq suv bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi: bug‘ chiqayotgan choynak yonida o‘quvchilar kamida 1 m masofada turadi. Xavfsizlik: o‘quvchilar alanga va qaynoq suvga tegmaydi; yonuvchi quruq yoqilg‘i o‘rniga elektr plitka ishlatiladi.