ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Bo‘lishsiz va bo‘lishli fe’l

Darslar 6–7 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
7

Bir martalik, tugallangan harakat

Darslik, 34–38-betlar
MaqsadBir martalik, tugallangan harakatni bo‘lishli (sovershenniy) fe’l bilan ifodalash va juft fe’llarni farqlash.
Yangi so‘zlar
bo‘lishli fe’l · глагол совершенного видаbajarmoq · сделатьhal qilmoq · решитьtugatmoq · закончить
Tushuntirish

Bo‘lishli fe’l («совершенный вид») «что сделать?» savoliga javob beradi va tugallangan, bir martalik harakatni bildiradi: «сделать», «прочитать», «выкопать». Ularda faqat o‘tgan va kelasi oddiy zamon bor, hozirgi zamon yo‘q: «прочитал», «прочитает». Bo‘lishsiz fe’lga qo‘shimcha yoki old qo‘shimcha qo‘shib juft hosil qilinadi: «делать» — «сделать», «писать» — «написать», «читать» — «прочитать», «решать» — «решить», «кричать» — «крикнуть», «давать» — «дать». Tugallanganlikni «уже», «наконец», «вдруг, за час» ko‘rsatadi; davom etishni «долго, целый день, каждый день» ko‘rsatadi. Savol: «Ты сделал уроки?» (natija muhim) va «Ты делал уроки?» (jarayon).

usulчто делать?что сделать?
old qo‘shimchaкраситьпокрасить
old qo‘shimchaучитьвыучить
-ать → -итьполучатьполучить
-ать → -нутьпрыгатьпрыгнуть
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Vokzalda rus tilidagi e’londa «Поезд прибыл» deyiladi. Ko‘rsatma eshitgan yo‘lovchi poyezd kelganini tushunib, tayyorlanadi. Bitta so‘z uni xabardor qildi.

Kim ishlatadi

Vokzal xodimi, haydovchi va navbatchi voqea tugagani haqida rus tilida e’lon qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun tugatgan bitta ishingiz haqida rus tilida tugallangan shakldagi bir gap ayting.

Namunalar
«Урожай». «Вчера мы с дедушкой выкопали всю картошку. Я вымыл её и отнёс в погреб. Сегодня я напишу маме, как мы поработали. Завтра дедушка посадит новые яблони.» (Mazmuni: tugallangan ishlar haqida.)
Juftlar: «варить» — «сварить», «рисовать» — «нарисовать», «мыть» — «вымыть», «строить» — «построить», «есть» — «съесть», «петь» — «спеть».
Sinfda faoliyat

«Tugadimi?» Juftlikda biri «Я делал уборку.» deydi, ikkinchisi «Ты сделал её?» deb so‘raydi va «Да, я уже всё сделал.» javobini oladi. Keyin rollar almashadi.

Mashq
1
Old qo‘shimcha bilan bo‘lishli fe’l yasang: «писать», «читать», «рисовать», «мыть».
2
Qaysi fe’lning hozirgi zamoni yo‘q: «решает» yoki «решит»?
3
«крикнуть» va «давать» fe’llarining juftini yozing.
4
«Я писал письмо.» va «Я написал письмо.» gaplarining farqi nimada?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKir qayerda tez quriydiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →