Darslar 40–41 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
41
V. V. Chaplina. «Крылатый будильник»
Darslik, 146–147-betlar
MaqsadV. V. Chaplinaning «Крылатый будильник» hikoyasidagi sabab-oqibat bog‘lanishini tushunish va qushlarga g‘amxo‘rlik haqida gapirish.
Vera Vasilyevna Chaplina (1908–1994) — hayvonlar va qushlar haqida yozgan rus yozuvchisi. «Крылатый будильник» hikoyasida Seryoja ota bilan yangi uyga ko‘chib keladi. Xonasida balkon yo‘qligidan xafa bo‘ladi, lekin ota unga qushlar uchun ovqatlantirgich («кормушка») yasashni taklif qiladi. Ular birga taxta va mixlardan uni yasab, deraza tagiga mixlaydi. Seryoja avval chumchuqlarni, so‘ng chittakni sabr bilan ko‘niktiradi: har kuni bir vaqtda oziq qo‘yadi. Bir kuni budilnik buziladi va hech kim bilmaydi. Chittak odatdagi vaqtda kelib, oziq topmasa oynani cho‘qiydi. Seryoja uyg‘onadi, ota-onasini turg‘azadi va maktabga yetib boradi. Shundan keyin chittak har kuni soat sakkizda deraza taqillatadi — «qanotli budilnik». Sabab va oqibat: g‘amxo‘rlik → qush ishonchi → odamga yordam. Ota: «Bunday budilnikni hech qaysi do‘konda topolmaysan», — deydi.
Namunalar
«Птичья столовая» (mazmuni, o‘z so‘zlarim bilan). «Мальчик повесил кормушку за окном и каждое утро насыпал туда зёрна и сало. Сначала прилетали воробьи, потом синичка. Она привыкла к мальчику и ждала завтрака в одно и то же время. Когда сломался будильник, синичка постучала клювом в стекло, и мальчик проснулся вовремя.»
Sabab-oqibat: «Так как будильник сломался, синичка разбудила мальчика.» «Потому что …» — sabab, «поэтому …» — oqibat. Maslahat: qishda qushlarga oziq bering — nonni emas, urug‘ va yog‘ni.
Sinfda faoliyat
«Qushlar oshxonasi». Sinf bo‘lib oddiy ovqatlantirgich loyihasini chizadi va oziq turlarini sanaydi: «зёрна», «семечки», «сало». Rus tilida 3 ta gap bilan qushlarga qanday g‘amxo‘rlik qilish mumkinligini yozadi.
Mashq
1
Seryoja va ota nima yasadi?
кормушку для птиц
2
Chittak nima uchun oynani cho‘qidi?
Она ждала завтрака, а форточку никто не открыл.
3
«Если бы будильник не сломался, …» ni tugallang.
Если бы будильник не сломался, Серёжа проснулся бы сам.
4
Nega sarlavha «Крылатый будильник» deb nomlangan?
Chittak (qanotli qush) har kuni vaqtida uyg‘otadi — u budilnik vazifasini bajaradi.