ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

O‘timli va o‘timsiz fe’llar, nisbat shakllari

Darslar 24–27 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
24

O‘timli va o‘timsiz fe’llar

Darslik: 40-bet
MaqsadO‘timli va o‘timsiz fe’llarni farqlash.
Yangi so‘zlar
o‘timli fe’l · transitive verbo‘timsiz fe’l · intransitive verbtushum kelishigi · accusative caseto‘ldiruvchi · object
Tushuntirish

Tushum kelishigidagi (kimni? nimani?) so‘zlar bilan bog‘lanadigan fe’llar o‘timli fe’llar deyiladi: kitobni o‘qidi, uyni supurdi. Bunday xususiyatga ega bo‘lmagan fe’llar o‘timsiz fe’llar sanaladi: uxladi, keldi, o‘sdi, kuldi. Tekshirish usuli: fe’lga «kimni?» yoki «nimani?» so‘rog‘ini bering. Savol berish mumkin bo‘lsa, fe’l o‘timli. Tushum kelishigi qo‘shimchasi ba’zan tushib qoladi: Ona non yopdi (nonni yopdi) — bu ham o‘timli fe’l. Faqat jo‘nalish yoki o‘rin kelishigidagi so‘z bilan kelib, tushumdagi so‘zni talab qilmaydigan fe’l o‘timsiz bo‘ladi: maktabga bordi.

savol mosmos emaso‘timli fe’lo‘timsiz fe’lFe’lga «kimni?nimani?» debso‘rang
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘sti «Men olib keldim» deb yozdi. «Nimani?» deb so‘rashga to‘g‘ri keldi, chunki bu fe’l to‘ldiruvchi talab qiladi. «Men uxladim» esa qo‘shimcha savol tug‘dirmadi.

Kim ishlatadi

Muharrir to‘liq bo‘lmagan gapni topadi, tarjimon fe’lga mos to‘ldiruvchi qo‘shadi, o‘qituvchi gap tuzishni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta gap ayting va har birida fe’lga «nimani?» deb savol berib ko‘ring; javob chiqsa, fe’l o‘timli.

Namunalar
Bolaega daftarnito‘ldiruvchi oldikesim .
O‘timli: Bola daftarni oldi. Dehqon bug‘doy ekdi (nimani ekdi?).
Quyoshega chiqdikesim .
O‘timsiz: Quyosh chiqdi. Bola uxladi. Biz maktabga keldik.
Sinfda faoliyat

«Kimni? Nimani?»: o‘qituvchi gap aytadi. «Nimani?» deb so‘rash mumkin bo‘lsa, bolalar qo‘lini ko‘taradi.

Mashq
1
O‘timli fe’lni toping: uxladi, yozdi, keldi.
2
Gapdagi fe’l o‘timlimi: Qush daraxtga qo‘ndi.
3
«Ona non yopdi» gapidagi fe’l turini ayting.
4
Nima uchun «uyga keldi» gapidagi fe’l o‘timsiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYorliqsiz ko‘chatlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →