ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘z yasovchi va shakl yasovchi qo‘shimchalar

Darslar 15–19 · 5 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
15

So‘z yasovchi qo‘shimchalar

Darslik: 25–26-betlar
MaqsadSo‘z yasovchi qo‘shimchalar yordamida yangi so‘zlar hosil qilish va ma’no o‘zgarishini izohlash.
Yangi so‘zlar
so‘z yasovchi qo‘shimcha · word-building suffixyasama so‘z · derived word-zor · place-with-many suffix-chi · doer suffix
Tushuntirish

Asosga qo‘shilib, yangi ma’no hosil qiluvchi qo‘shimchalar so‘z yasovchi qo‘shimchalar deyiladi. Ular so‘z turkumini ham o‘zgartirishi mumkin. Masalan, -chi ot yasaydi (ish — ishchi), -li sifat yasaydi (foyda — foydali), -la fe’l yasaydi (taqsim — taqsimla), -iston joy nomini yasaydi (o‘zbek — O‘zbekiston), -zor joyda ko‘pligini bildiradi (bug‘doy — bug‘doyzor). Ba’zi so‘z yasovchilar asos oldidan qo‘shiladi: ser-, be-, no-, ba- (sermahsul, bexabar, notanish, bamaslahat). Yangi so‘zning ma’nosi asosdan anglashilgan ma’noga bog‘liq, lekin undan farq qiladi.

Qo‘shimchaYasaydiMisol
-chiotish — ishchi
-lisifatfoyda — foydali
-lafe’ltaqsim — taqsimla
-istonjoy nomio‘zbek — O‘zbekiston
-zorjoyda ko‘plikbug‘doy — bug‘doyzor
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla bog‘i yonida bolalar uchun maydon ochilganda, unga «o‘yinzor» deb nom qo‘yishdi. O‘yin so‘ziga -zor qo‘shilgani uchun «o‘yin ko‘p bo‘ladigan joy» ma’nosi hammaga tushunarli bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Terminolog yangi tushunchaga nom tuzadi, jurnalist yangi hodisani ifodalovchi so‘z izlaydi, bolalar yozuvchisi qiziqarli so‘z o‘ylab topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab yoki mahalladagi joylardan ikkitasini toping va nomida -xona yoki -zor qo‘shimchasi bor-yo‘qligini, u joyni qanday tasvirlashini ayting.

Namunalar
gul + -zor = gulzor; olcha + -zor = olchazor; aql + -li = aqlli; baxt + -siz = baxtsiz.
serold qo‘shimcha+hosilasos
ser- + hosil = serhosil (hosili mo‘l); be- + xabar = bexabar (xabarsiz).
Sinfda faoliyat

«Qo‘shimcha ustaxonasi»: doskada -li, -siz, -chi, -zor, -dosh bor. Bolalar navbat bilan asos aytib, yangi so‘z hosil qiladi.

Mashq
1
Qaysi qo‘shimcha sifat yasaydi: -chi yoki -li?
2
«O‘zbek» asosidan joy nomi yasang.
3
«Baxt» asosiga -li va -siz qo‘shing, ma’nosini ayting.
4
Nima uchun «sermahsul» so‘zidagi ser- so‘z yasovchi hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →