So‘z yasovchi qo‘shimchalar
Asosga qo‘shilib, yangi ma’no hosil qiluvchi qo‘shimchalar so‘z yasovchi qo‘shimchalar deyiladi. Ular so‘z turkumini ham o‘zgartirishi mumkin. Masalan, -chi ot yasaydi (ish — ishchi), -li sifat yasaydi (foyda — foydali), -la fe’l yasaydi (taqsim — taqsimla), -iston joy nomini yasaydi (o‘zbek — O‘zbekiston), -zor joyda ko‘pligini bildiradi (bug‘doy — bug‘doyzor). Ba’zi so‘z yasovchilar asos oldidan qo‘shiladi: ser-, be-, no-, ba- (sermahsul, bexabar, notanish, bamaslahat). Yangi so‘zning ma’nosi asosdan anglashilgan ma’noga bog‘liq, lekin undan farq qiladi.
| Qo‘shimcha | Yasaydi | Misol |
|---|---|---|
| -chi | ot | ish — ishchi |
| -li | sifat | foyda — foydali |
| -la | fe’l | taqsim — taqsimla |
| -iston | joy nomi | o‘zbek — O‘zbekiston |
| -zor | joyda ko‘plik | bug‘doy — bug‘doyzor |
Mahalla bog‘i yonida bolalar uchun maydon ochilganda, unga «o‘yinzor» deb nom qo‘yishdi. O‘yin so‘ziga -zor qo‘shilgani uchun «o‘yin ko‘p bo‘ladigan joy» ma’nosi hammaga tushunarli bo‘ldi.
Terminolog yangi tushunchaga nom tuzadi, jurnalist yangi hodisani ifodalovchi so‘z izlaydi, bolalar yozuvchisi qiziqarli so‘z o‘ylab topadi.
Maktab yoki mahalladagi joylardan ikkitasini toping va nomida -xona yoki -zor qo‘shimchasi bor-yo‘qligini, u joyni qanday tasvirlashini ayting.
«Qo‘shimcha ustaxonasi»: doskada -li, -siz, -chi, -zor, -dosh bor. Bolalar navbat bilan asos aytib, yangi so‘z hosil qiladi.