ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Morfologiya, so‘z tarkibi, asos va qo‘shimchalar

Darslar 11–14 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
11

Morfologiyaga kirish

Darslik: 20-bet
MaqsadMorfologiya nimani o‘rganishini va so‘zning atash hamda grammatik ma’nolarini ajratishni bilish.
Yangi so‘zlar
morfologiya · morphologyatash ma’nosi · naming (lexical) meaninggrammatik ma’no · grammatical meaninggrammatik shakl · grammatical form
Tushuntirish

Leksikologiya so‘zning atash, ya’ni lug‘aviy ma’nosini o‘rganadi. Atash ma’nosi so‘zning narsa, belgi yoki harakatni nomlashidir. Lekin so‘z atash ma’nosidan tashqari grammatik ma’noga ham ega bo‘ladi. Masalan, olmalarni so‘zida «olma daraxti mevasi» — atash ma’nosi, «ko‘plik» (-lar) va «tushum kelishigi» (-ni) esa grammatik ma’nolardir. Grammatik ma’nolarni ifodalovchi vositalar grammatik shakl deyiladi. So‘zlarning grammatik ma’nolarini va ularni ifodalovchi shakllarni o‘rganuvchi bo‘lim morfologiya hisoblanadi. U yunoncha morphe — «shakl», logos — «ta’limot» so‘zlaridan olingan.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola do‘stiga «Kitobni senga beraman» deb yozmoqchi edi, lekin «sendan» deb yozib yubordi. Do‘sti kitobni kim kimga berishini tushunolmay qoldi. Bitta qo‘shimcha butun ma’noni o‘zgartirdi.

Kim ishlatadi

Chet tilini o‘rgatuvchi o‘qituvchi so‘z shakllarini tushuntiradi, tarjima dasturini yaratuvchi tilshunos shakllarni hisobga oladi, muharrir noto‘g‘ri shaklni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Hozir aytgan bir gapingizdagi so‘zlardan birini tanlab, uning oxiridagi qo‘shimcha qanday ma’no berayotganini ayting.

Namunalar
olmaatash ma’nosi+larko‘plik+nitushum kelishigi
olmalarni: atash ma’nosi — olma; grammatik ma’no — ko‘plik (-lar), tushum kelishigi (-ni).
Leksikologiya — so‘zning ma’nosini, morfologiya — so‘zning shakllarini o‘rganadi.
Sinfda faoliyat

«Ma’no qutilari»: doskada so‘z (kitoblarimiz) yoziladi; bolalar atash ma’nosini bir rangda, grammatik ma’nolarini boshqa rangda yozadi.

Mashq
1
Morfologiya so‘zning qaysi tomonini o‘rganadi?
2
«Morfologiya» so‘zi qaysi tildan olingan va nimani anglatadi?
3
«Daftarlar» so‘zining atash va grammatik ma’nosini ayting.
4
Nima uchun leksikologiya va morfologiya bir-biri bilan bog‘liq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir o‘lchagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →