Ko‘makchi fe’llar
Ravishdoshning -a (-y), -(i)b shakllariga qo‘shilib, o‘z mustaqil ma’nosini yo‘qotgan, asosdan anglashilgan harakatning bosqichi (boshlanishi, davom etishi, tugallanishi) va tarzini (tezligi, imkoniyati) bildiruvchi fe’llar ko‘makchi fe’llar deyiladi: boshlamoq, olmoq, yubormoq, turmoq, chiqmoq, yotmoq. Ko‘makchi fe’lni qabul qilgan ravishdosh yetakchi fe’l deyiladi. Ko‘makchi fe’l faqat yetakchi fe’l bilan birga qo‘llanadi. Shu bilan u mustaqil fe’llardan farq qiladi: xatni olmoq, o‘rnidan turmoq, qog‘oz tashlamoq — bular mustaqil, o‘z ma’nosini saqlagan fe’llar.
| Mustaqil fe’l | Ko‘makchi fe’l |
|---|---|
| kitobni oldi | o‘qiy oldi |
| tog‘dan chiqdi | yozib chiqdi |
| xat yubordi | aytib yubordi |
Bola do‘stiga «Rasmni chizib bo‘ldim, endi bo‘yay boshlayman» deb yozdi. Ko‘makchi fe’llar ish qaysi bosqichda ekanini ko‘rsatdi.
Kotib eslatma va xabarlarni yozadi, tarjimon fe’l birikmasini o‘giradi, diktor aniq ibora tanlaydi.
Do‘stingizga ishning qaysi bosqichida ekanligingizni ko‘makchi fe’l bilan ayting: endi boshladingizmi yoki tugatdingizmi.
«Mustaqilmi yoki ko‘makchi?»: o‘qituvchi gap aytadi, bolalar olmoq, turmoq, tashlamoq fe’li mustaqil ma’noda kelganmi yoki yo‘qmi, shuni aniqlaydi.