☰ Mundarija · Ona tili

Fe’llarning tuzilishiga ko‘ra turlari

Darslar 48–51 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
48

Fe’llarning tuzilishiga ko‘ra turlari. Sodda fe’llar

Darslik: 78-bet
MaqsadFe’llarning tuzilishiga ko‘ra to‘rt turini sanash va sodda tub hamda sodda yasama fe’llarni farqlash.
Yangi so‘zlar
sodda fe’l · simple verbtub fe’l · root verbyasama fe’l · derived verbtuzilish · structure
Tushuntirish

Fe’llar tuzilishiga ko‘ra to‘rt xil bo‘ladi: sodda, qo‘shma, juft va takroriy. Sodda fe’llar bir asosdan tarkib topadi. Sodda tub fe’llar asos holatida harakat yoki holatni bildiradi: qurmoq, yurmoq, ketmoq, bilmoq. Sodda yasama fe’llar so‘z yasovchi qo‘shimchalar yordamida boshqa so‘z turkumlaridan yasaladi: shod — shodlanmoq, yangi — yangilamoq, gap — gapirmoq, guv — guvullamoq, tez — tezlamoq. Sodda fe’lda nisbat, zamon kabi shakl qo‘shimchalari bo‘lishi mumkin, lekin asos bitta bo‘ladi: qurildi, yurishdi.

Namunalar
Tub: bilmoq, ketmoq, yurmoq. Yasama: eslamoq (esla — es+la), yangilamoq.
Qurmoq — tub; qurdirmoq — nisbat shakli, asos baribir bitta.
Sinfda faoliyat

«Tub yoki yasama?»: bolalar fe’l kartochkalarini ikki ustunga taqsimlaydi (bilmoq, eslamoq, qo‘ymoq, shodlanmoq, tezlamoq, yurmoq).

Mashq
1
Fe’llar tuzilishiga ko‘ra necha xil bo‘ladi?
2
Sodda tub fe’lni toping: shodlanmoq, yurmoq, tezlamoq.
3
«Gapirmoq» fe’li qaysi asosdan yasalgan?
4
Nima uchun «yangilamoq» sodda yasama fe’l?