5
Bo‘g‘in va urg‘u
Darslik: 8-bet
MaqsadSo‘zni bo‘g‘inlarga bo‘lish, ochiq va yopiq bo‘g‘inni ajratish va urg‘uni bilish.
Yangi so‘zlar
bo‘g‘in · syllableochiq bo‘g‘in · open syllableyopiq bo‘g‘in · closed syllableurg‘u · stress
Tushuntirish
Bo‘g‘in — bir nafasda aytiladigan so‘z qismi. Har bir bo‘g‘inda bitta unli bo‘ladi. Unli bilan tugagan bo‘g‘in ochiq (o-na, bo-la), undosh bilan tugagan bo‘g‘in yopiq (mak-tab) hisoblanadi. Ikki unli orasidagi bitta undosh keyingi bo‘g‘inga o‘tadi: ki-tob. Ikki undosh yonma-yon kelsa, birinchisi oldingi bo‘g‘inda qoladi: mak-tab, ol-ma. Urg‘u — so‘z bo‘g‘inlaridan birining kuchliroq aytilishi. O‘zbek tilida so‘z urg‘usi, odatda, oxirgi bo‘g‘inga tushadi: maktáb, kitób, o‘qituvchí.
Namunalar
o‘-qi-tuv-chi — 4 bo‘g‘in (o‘, i, u, i unlilari bor).
Ochiq bo‘g‘inlar: o, na, bo, la. Yopiq bo‘g‘inlar: mak, tab, dar.
Sinfda faoliyat
«Chapak bilan bo‘g‘in»: o‘qituvchi so‘z aytadi, bolalar har bir bo‘g‘inga bir marta chapak chaladi va oxirgi bo‘g‘inni baland aytadi.
Mashq
1
«Daraxt» so‘zini bo‘g‘inlarga bo‘ling.
da-raxt (2 bo‘g‘in).
2
Ochiq bo‘g‘inli so‘zni toping: ona yoki maktab? Ona so‘zida ikkala bo‘g‘in ham ochiqmi?
Ona — ikkala bo‘g‘in ham ochiq (o-na); maktab — ikkala bo‘g‘in yopiq.
3
«Bolalar» so‘zida nechta bo‘g‘in bor va urg‘u qaysi bo‘g‘inga tushadi?
3 ta (bo-la-lar); urg‘u oxirgi bo‘g‘inga: bolalár.
4
Nima uchun «ol-ma» so‘zida l birinchi bo‘g‘inda qoladi?
Chunki yonma-yon kelgan ikki undoshdan birinchisi oldingi bo‘g‘inda qoladi.