☰ Mundarija · Ona tili

II shaxs buyruq shakli, shart mayli va shaxs-son shakllari

Darslar 64–67 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
64

II shaxs buyruq-istak mayli qo‘shimchalarining qo‘llanishi va ma’nolari

Darslik: 99-bet
MaqsadII shaxs buyruq-istak mayli qo‘shimchalarini to‘g‘ri qo‘llash.
Yangi so‘zlar
buyruq · commandiltimos · request-gin · emphasis suffixhurmat · respect, polite form
Tushuntirish

Fe’lning zamon va shaxs-son qo‘shimchalarisiz qismi II shaxs birlikda buyruq-istak maylini ifodalaydi: bor, yoz, o‘qi. Bu qismga buyruq-istak ma’nosini kuchaytirish uchun -gin (-kin, -qin) qo‘shish mumkin, shuning uchun bu ikki shakl ma’nodosh sanaladi: bor — borgin, yoz — yozgin, ket — ketkin, chiq — chiqqin. Hurmat bilan murojaat qilinganda -(i)ng qo‘shimchasi ishlatiladi: boring, yozing, o‘qing (unlidan keyin -ng). Ko‘plikda -(i)nglar: boringlar, o‘qinglar. Bo‘lishsizlik -ma bilan: bormagin, bormang, bormanglar.

Namunalar
Yoz! Yozgin! Yozing! Yozinglar!
Yolg‘on gapirma! Yolg‘on gapirmang!
Sinfda faoliyat

«Odob bilan»: bolalar bir buyruqni uch xil aytadi (Sen — yoz, Siz — yozing, Sizlar — yozinglar) va qaysi vaziyatda ishlatilishini izohlaydi.

Mashq
1
II shaxs buyruq shakllarini yozing: kel, o‘qi.
2
Qaysi shakl «bor» fe’lining ma’nodoshi: borgin yoki boring?
3
«Yozmoq» fe’lining bo‘lishsiz buyruq shakllarini yozing.
4
Nima uchun kattalarga «Yozing» deb murojaat qilamiz?