ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

II shaxs buyruq shakli, shart mayli va shaxs-son shakllari

Darslar 64–67 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
64

II shaxs buyruq-istak mayli qo‘shimchalarining qo‘llanishi va ma’nolari

Darslik: 99-bet
MaqsadII shaxs buyruq-istak mayli qo‘shimchalarini to‘g‘ri qo‘llash.
Yangi so‘zlar
buyruq · commandiltimos · request-gin · emphasis suffixhurmat · respect, polite form
Tushuntirish

Fe’lning zamon va shaxs-son qo‘shimchalarisiz qismi II shaxs birlikda buyruq-istak maylini ifodalaydi: bor, yoz, o‘qi. Bu qismga buyruq-istak ma’nosini kuchaytirish uchun -gin (-kin, -qin) qo‘shish mumkin, shuning uchun bu ikki shakl ma’nodosh sanaladi: bor — borgin, yoz — yozgin, ket — ketkin, chiq — chiqqin. Hurmat bilan murojaat qilinganda -(i)ng qo‘shimchasi ishlatiladi: boring, yozing, o‘qing (unlidan keyin -ng). Ko‘plikda -(i)nglar: boringlar, o‘qinglar. Bo‘lishsizlik -ma bilan: bormagin, bormang, bormanglar.

ShaklMa’nosiMisol
asosoddiy buyruqkut
-gin (-kin, -qin)kuchaytirilgankutgin
-(i)nghurmatkuting
-(i)nglarko‘plikkutinglar
-mabo‘lishsizkutma, kutmang
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxonada kichik bola sizdan qalam so‘raydi, siz esa «Menga daftaringni ber» deysiz; kattaroq kishidan esa «Menga ruxsat bering» deb so‘raysiz. Fe’l bir xil, shakli turlicha, shuning uchun hamma xotirjam va hurmat bilan gaplashadi.

Kim ishlatadi

Murabbiy butun jamoaga ko‘plik shaklida buyruq beradi, tarbiyachi kichik bolaga mehr bilan aytadi, navbatchi esa yoshi katta kishidan hurmat bilan so‘raydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun ikki kishidan nimadir iltimos qiling: tengdoshingizdan «sen» shaklida, kattaroq kishidan «siz» shaklida. Ikkala gapning ohangi qanday farq qilganini sezing.

Namunalar
Yoz! Yozgin! Yozing! Yozinglar!
Yolg‘on gapirma! Yolg‘on gapirmang!
Sinfda faoliyat

«Odob bilan»: bolalar bir buyruqni uch xil aytadi (Sen — yoz, Siz — yozing, Sizlar — yozinglar) va qaysi vaziyatda ishlatilishini izohlaydi.

Mashq
1
II shaxs buyruq shakllarini yozing: kel, o‘qi.
2
Qaysi shakl «bor» fe’lining ma’nodoshi: borgin yoki boring?
3
«Yozmoq» fe’lining bo‘lishsiz buyruq shakllarini yozing.
4
Nima uchun kattalarga «Yozing» deb murojaat qilamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEshik oldidagi ko‘lmakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →