84
Aniq va mavhum otlar
Darslik: 128-bet
MaqsadAniq va mavhum otlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
aniq ot · concrete nounmavhum ot · abstract nountushuncha · concept
Tushuntirish
Sezgi a’zolarimiz bilan, ya’ni ko‘rish, eshitish, ushlash orqali sezib bo‘ladigan narsalarning nomi aniq otlar deyiladi: uy, non, daryo, bulbul, qo‘shiq. Sezgi a’zolari bilan idrok etib bo‘lmaydigan, faqat fikrlash orqali anglanadigan tushuncha nomlari mavhum otlar deyiladi: baxt, do‘stlik, aql, sevinch, go‘zallik, sabr. Mavhum otlar odatda sanalmaydi: «uchta baxt» deyilmaydi, lekin «uchta uy» deymiz. Ayrim so‘z gapda ikkala ma’noda ham kelishi mumkin. Mavhum otlarning ko‘pi -lik, -ch, -inch qo‘shimchalari bilan yasaladi.
Namunalar
Uy, non, daryo — aniq otlar.
Do‘stlik, sabr, baxt — mavhum otlar.
Sinfda faoliyat
«Qo‘l bilan ushlab bo‘ladimi?»: o‘qituvchi so‘z aytadi; bolalar ushlab ko‘rish yoki ko‘rish mumkin bo‘lsa «aniq», bo‘lmasa «mavhum» deb javob beradi.
Mashq
1
Aniq ot deb nimaga aytiladi?
Sezgi a’zolari bilan idrok etib bo‘ladigan narsa nomi.
2
Ajrating: non, baxt, qalam, sabr, quyosh.
Aniq: non, qalam, quyosh; mavhum: baxt, sabr.
3
Mavhum otga uchta misol keltiring.
Masalan: aql, go‘zallik, sevinch.
4
Nima uchun «uchta baxt» deyilmaydi, «uchta uy» deyiladi?
Uy — aniq, sanaladigan narsa; baxt — mavhum tushuncha, sanab bo‘lmaydi.