ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Majhul, orttirma va birgalik nisbatlari

Darslar 28–31 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
28

Majhul nisbat

Darslik: 45–46-betlar
MaqsadMajhul nisbat shaklini yasash va uni o‘zlik nisbatidan farqlash.
Yangi so‘zlar
majhul nisbat · passive voicenoma’lum bajaruvchi · unknown doer-(i)l · passive suffixo‘zlik nisbati · reflexive voice
Tushuntirish

Bajaruvchisi noma’lum bo‘lgan harakat yoki holatni ifodalovchi fe’l shakli majhul nisbat deyiladi. U unli bilan tugagan asosga -n, -l, undosh bilan tugagan asosga -in, -il qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi: ochildi, yozildi, qurildi, taraldi. Majhul nisbat o‘timli fe’llardan yasaladi va gapda ega bo‘lib kelgan so‘z ilgari to‘ldiruvchi (tushum) bo‘lgan: Ona xatni yozdi → Xat yozildi. O‘zlik va majhul nisbat shakllari bir xil, lekin ma’nosi farq qiladi: o‘zlik nisbatda harakat bajaruvchining o‘zi ustida bo‘ladi, majhul nisbatda bajaruvchi noma’lum. Solishtiring: kiyindi (o‘zini kiyintirdi) — kiyildi (kiyim kiyildi).

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab e’lonida «Musobaqa o‘tkazildi, g‘oliblar aniqlandi» deb yozilgan. Ishni aynan kim bajargani emas, natija muhim, shuning uchun majhul shakl ishlatilgan.

Kim ishlatadi

Diktor voqea natijasini xabar qiladi, kotib yig‘ilish bayonnomasini yozadi, jurnalist hisobot tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun maktabda bo‘lgan bitta voqeani kim qilganini aytmasdan, natijasi bilan yozing.

Namunalar
Maktab qurildi. Eshik ochildi. Non yopildi.
Bola yuvindi (o‘zini yuvdi) — Idish yuvildi (kim yuvgani noma’lum).
Sinfda faoliyat

«Kim qildi — noma’lum»: o‘qituvchi aniq nisbatdagi gap aytadi, bolalar uni majhul nisbatga aylantiradi (Ona eshikni ochdi → Eshik ochildi).

Mashq
1
Majhul nisbat qanday fe’l shakli?
2
Majhul nisbatga aylantiring: Dehqon paxtani terdi.
3
Qaysi so‘z majhul nisbatda: tarandi yoki taraldi?
4
O‘zlik va majhul nisbat shakli bir xil bo‘lsa-da, nima bilan farq qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBog‘ hosili tanaffusdan oldinHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →