60
Kelasi zamon shakllari
Darslik: 93–94-betlar
MaqsadKelasi zamon shakllarini yasash va ularning ma’nolarini bilish.
Yangi so‘zlar
kelasi zamon · future tense-a, -y · future suffixes-(a)r · suffix -(a)rgumon · supposition
Tushuntirish
Kelasi zamon shakllari harakat yoki holatning gap aytilayotgan vaqtdan keyin yuz berishini bildiradi. Ular fe’l asosiga -a, -y, -(a)r qo‘shimchalarini va shaxs-son qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil qilinadi. Undosh bilan tugagan asosga -a, -ar, unli bilan tugagan asosga -y, -r qo‘shiladi: boraman, o‘qiyman, borar, o‘qir. Bo‘lishsiz shaklda -ma dan keyin -y yoki -s keladi: bormayman, bormas. -(a)r shakli kelasi zamonni gumon, taxmin yo‘li bilan ifodalaydi: u kelar (balki keladi). Bu shakllar ba’zan doimiy, har uch zamonga oid harakatni ham bildiradi: Akam kollejda o‘qiydi.
Namunalar
Ertaga dehqonlar paxta teradi. Men kitob o‘qiyman.
Yomg‘ir yog‘ar (balki yog‘adi). Bu yo‘l yaqin emas, u kelmas.
Sinfda faoliyat
«Ertaga nima qilaman?»: bolalar ertangi rejasini kelasi zamonda aytadi (Men ertaga kutubxonaga boraman).
Mashq
1
Kelasi zamon qo‘shimchalarini ayting.
-a, -y, -(a)r.
2
«Bormoq» va «o‘qimoq» fe’llarini kelasi zamon I shaxs birlikda yozing.
boraman, o‘qiyman.
3
«Keladi» ning bo‘lishsiz shaklini yozing.
kelmaydi (yoki kelmas).
4
Nima uchun «Akam kollejda o‘qiydi» gapida kelasi zamon shakli doimiy harakatni bildiradi?
Kelasi zamon shakli ba’zan doimiy, har uch zamonga oid harakatni ham ifodalaydi.