Kelasi zamon shakllari
Kelasi zamon shakllari harakat yoki holatning gap aytilayotgan vaqtdan keyin yuz berishini bildiradi. Ular fe’l asosiga -a, -y, -(a)r qo‘shimchalarini va shaxs-son qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil qilinadi. Undosh bilan tugagan asosga -a, -ar, unli bilan tugagan asosga -y, -r qo‘shiladi: boraman, o‘qiyman, borar, o‘qir. Bo‘lishsiz shaklda -ma dan keyin -y yoki -s keladi: bormayman, bormas. -(a)r shakli kelasi zamonni gumon, taxmin yo‘li bilan ifodalaydi: u kelar (balki keladi). Bu shakllar ba’zan doimiy, har uch zamonga oid harakatni ham bildiradi: Akam kollejda o‘qiydi.
| Asos oxiri | Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|---|
| undosh | -a, -ar | kutaman, kutar |
| unli | -y, -r | saylayman, saylar |
| bo‘lishsiz | -ma + -y yoki -s | kutmayman, kutmas |
men boraman
o‘zak + -a / -y + shaxs qo‘shimchasi (unli bilan tugasa -y)
Sinf rahbari «Ertaga bog‘da ishlaymiz, bir soatdan keyin hovlini tozalaymiz» dedi. Kelasi zamon shakli bolalarga ertaga nima qilishlarini aniq tushuntirdi.
Ob-havo diktori ertangi kunni e’lon qiladi, tadbir tashkilotchisi rejani aytadi, rahbar kelgusi ishlarni belgilaydi.
Ertangi uchta rejangizni kelasi zamonda ayting.
«Ertaga nima qilaman?»: bolalar ertangi rejasini kelasi zamonda aytadi (Men ertaga kutubxonaga boraman).