Sifatdosh
Fe’lning sifatga xoslangan shakli sifatdosh deyiladi. Sifatdoshlar fe’l asoslariga -gan (-kan, -qan), -ydigan (-adigan), -(a)yotgan, -(a)r qo‘shimchalarini qo‘shib hosil qilinadi: o‘qigan, o‘qiydigan, o‘qiyotgan, oqar. Sifatdosh shaxs yoki narsaning belgisini bildirgani uchun sifatga o‘xshaydi va «qanday?», «qanaqa?» so‘rog‘iga javob beradi. Lekin sifat turg‘un, barqaror belgini bildiradi, sifatdosh esa o‘zgarish, harakat bilan bog‘liq belgini ifodalaydi. Solishtiring: katta daryo (sifat), oqar daryo (sifatdosh). Sifatdosh fe’l shakli bo‘lgani uchun zamon, nisbat va bo‘lishli-bo‘lishsizlik ma’nolariga ega.
| Sifat | Sifatdosh | |
|---|---|---|
| Belgi | turg‘un | harakat bilan bog‘liq |
| Misol | katta daryo | oqar daryo |
Sayohat haqidagi hikoyada «botayotgan quyosh» va «to‘kilgan yaproqlar» iboralari tasvirni jonli qiladi. Sifatdosh otni harakat bilan to‘ldiradi.
Yozuvchi manzarani jonli tasvirlaydi, reportyor sodir bo‘layotgan holatni yetkazadi, olim kuzatilgan hodisani aniq yozadi.
Derazadan yoki hovlidan ko‘ringan bir narsani harakatini bildiruvchi so‘z bilan tasvirlang.
«Qanday?»: bolalar ot oldiga qo‘yiladigan sifat va sifatdoshlarni aytadi (go‘zal bog‘, gullagan bog‘) va ularni ikki ustunga yozadi.